सिमबन्दीको स्कूलमा बर्खे बिदा भएपछि म घर आउनु पर्ने थियो तर पाकेको तलब नलिई के घर आउनु ? फागुनदेखि काम गरेको तलब असारमा पनि आएको थिएन । अरु कर्मचारीको तलब भए पो महिनैपिच्छ आउँथ्यो, शिक्षकले तलब खान त्यति सजिलो कहाँ थियो र ? त्यो समयमा शिक्षकको तलबको लागि पनि अलग्गै पापड बेल्नु पर्ने । समयमा निकासा नै नहुने । स्कूल लागुन्जेल पढायो, स्कूल छुट्टी भएपछि निकासाका लागि सदरमुकाम गएर जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा धर्ना । त्यसैले म पनि प्रधानाध्यापक महानन्द दाइ र सहकर्मी लक्ष्मी दिदीसँग धुन्चे गएँ । तलब निकासा होला र लिएर घर फर्किउँला भनेर । केही दिन निकै असजिलो गरी धुन्चेमा बसेपछि तलब निकासा भयो । हामी काठमाडौं आयौं । म घर अर्थात नेपालटार आएँ । नेपालटार आएपछि त्यही बर्खा म फेरि काठमाडौं जानुपर्यो । हिउँदमा दिएको लोक सेवाको परीक्षामा खरिदार र सह-लेखापाल दुवैतिर नाम निस्केछ । अन्तर्वार्ताका लागि काठमाडौं गएँ । त्यस वेला कृष्ण दाइ रातो पुलमा बस्न थाल्नु भएको थियो, त्यहीं बसें । अन्तर्वार्ताको तयारी केही गरिएन । पत्रिका चाहिँ पढियो कि ? सिमबन्दीमा शिक्षकको अस्थायी जागिर त कायमै थियो तर स्कूल खुलिसकेको थिएन । त्यसैले अन्तर्वार्ता दिएर नेपालटार नै फर्कें । भदौको पहिलो हप्तातिर म काठमाडौंको लागि हिंडे । बुवा खस्नु भएको हुनाले त्यो सालको चाडवाड
Author: KP Acharya
संस्मरणः सिमबन्दीको मास्टर
एसएलसी पास गरेपछि घरगाउँ वरपरका विद्यालयमा पढाउन थालें । प्राथमिक विद्यालय जगरेटार, आफैंले अध्ययन समेत गरेको पञ्चावती माध्यमिक विद्यालय, उदयपुर गढी र निम्न माध्यमिक विद्यालय, बर्रेमा केही समय पढाएँ । पढाउँदै जाँदा परिस्थिति प्रतिकूल बनेको हुनाले एकपछि अर्को ठाउँ खोजेर जागिर खाइरहेको थिएँ । बर्रेपछि भने गाउँ वरपर त के आफ्नो जिल्लामा टाढा नै भए पनि ठाउँ पाइएन । अलि टाढाबाट पहिला त बोलाएका नै थिए, मेरो पढाइ राम्रो छ भनेर तर त्यो वेला म नै गइन । घरछेउमा काम पाइरहनुन्जेल के टाढा जानु भन्ने सोचें । घरछेउमा काम पाइन छोडेपछि टाढाको अवसरले पनि मलाई पर्खेर बसेन ।2039 मा एस.एल.सी. दिएर 2040 मा रिजल्ट आएपछि कहिले काम पाउने, कहिले नपाउने गरी समय कटाउँदै थिएँ । 2042 सालको मंसिरमा बर्रेको जागिर टुंगिएपछि भने म पूर्ण बेरोजगार भएँ । गाई चराउन गयो, आयो । प्राइभेट आइ.ए. पढ्दै थिएँ, किताब भए त्यही पढ्यो, बस्यो । दिन त यसरी नै बितिरहेको थियो तर जिन्दगी यसरी कट्नेवाला थिएन । दिन काट्नु र जिन्दगी कटाउनुमा धेरै फरक थियो ।अब कता जाने र के गर्ने भन्ने कुराले मनमा उकुसमुकुस उब्जाइरहेको थियो । आफ्नो जागिर नभएको त्यही समयमा बुवालाई बिरामीले च्याप्दै ल्यायो । उहाँ केही वर्षअघिबाट नै बिरामी हुन थाल्नु भएको थियो । उदयपुर गढी स्वास्थ्य चौकीका ‘डाक्टर’
कविता: मेरो काठमाडौं
साँघुरो गल्ली र अँध्यारा घरहरु संकीर्ण सोच र संकुचित मनहरु जहाँ मानिस चाउरिएर मरिच बन्छ जब धरती खुम्चिन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । चिसो हावा र ठिहिर्याउँदो पानी खुराफाती दिमाग र अविश्वासी मन जहाँ संवेदना चिसिएर निष्प्राण बन्छ जब धरती चिसिन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । आशाको दियो र निराशाको हुरी तीतो यथार्थ अनि असरल्ल सपना जहाँ सुन्दर भविष्य केवल चिहान बन्छ जब जिन्दगी निसासिन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । चोरिएका मुस्कान र चिरिएका मुटु लुटिएका सपना र थुतिएको हाँसो जहाँ उत्साह हरपल पराजित हुन्छ जब सत्य हार्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । झल्कन्छ कतै र टल्कन्छ कतै पोतिएर चिल्लो, सुन्दर छ कतै जहाँ कृत्रिमता घसेर कुरूपता चम्कन्छ जब धरती बिग्रन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । कुटिल दृष्टि र लोभी नजर स्वार्थी सम्बन्ध, कृतघ्न व्यवहार रक्ताम्य खुकुरी, उम्मुक्तिको उद्घोष जब सभ्यता खिइन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । ShareTweet0 Shares
मेरो पहिलो काठमाडौं भ्रमण
यो २०४२ साल भदौको समय थियो । म उदयपुरगढीमा रहेको श्री पञ्चावती माध्यमिक विद्यालयमा पढाउँथे । मावली दाइ कृष्णप्रसाद दहालको प्रेरणाले मैले लोक सेवा आयोगमा खरिदारको पदमा फारम भरेको थिएँ । कृष्ण दाइले लोक सेवा आयोगको परीक्षा पास गरेर सरकारी जागिर खाएर काठमाडौ बस्नु भएको थियो । शिक्षकबाहेक अरु जागिर खाने उद्देश्य राख्न नसकेका र मौका नदेखेका म जस्ता मानिसलाई उहाँले लोक सेवा आयोगको ढोका अभेद्य होइन भन्ने सन्देश दिएर सरकारी जागिरमा लोभ्याउनु भएको थियो । उहाँले खरिदारमा पहिलो नम्बरमा नाम निकाल्नु भएको थियो र अध्ययन गर्न सुविधा हुन्छ भन्ने ठानी काठमाडौंबाहिर जानु नपर्ने सामान्य प्रशासन मन्त्रालय रोजेर त्यहीं काम गर्नुहुन्थ्यो । मैले पनि लोक सेवा आयोगको परीक्षा दिन अब काठमाडौं जानुपर्ने थियो । त्यो मेरो पहिलो काठमाडौं यात्रा थियो । त्यसभन्दा अघि दिवा सेवाको बस चढेको अनुभव थियो । उदयपुर जिल्लाको नेपालटारबाट आठ घण्टा हिँडेर पुगिने लाहान बजारबाट बस चढेर विराटनगर गएको थिएँ । विराटनगरबाट सोनापुर, इटहरी, इनरुवा ओहोरदोहोर गर्दा बस सञ्चालन प्रणालीको बारेमा केही जानकारी पाएको थिएँ । तर त्यो जानकारी दिवा सेवा र छोटो दूरीको बसको लागि मात्र थियो । चढ्यो, पैसा ति¥यो, ओर्लियो । अग्रिम टिकट, सिट बुकिङ र रात्रिबस सेवाका बारेमा केही थाहा थिएन । त्यो समयमा काठमाडौं त रात्रि बस चढेर नै आउनु पथ्र्यो
कविता: योद्धाको वाण
किसानबाट बाँस मागेर चर्मकारसँग ताँदो मागेर विश्वकर्मासँग ज्यावल मागेर योद्धाले वाण बनायो बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । कहिले कुनै द्रोणाचार्य खोजेर कहिले आफैं एकलव्य बनेर कहिले चूकबाट सिकेर योद्धाले निशानेबाजी जान्यो बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । एक बिहान घाम झुल्कनुअघि चरा जाग्नुअघि, दुनियाँ उठ्नुअघि पुरानै दिन बिहान बनेर जन्मनुअघि योद्धाले वाण हान्यो बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । वाणको सरसराहटले चराहरु जागे पहेंलिएको घाम मुस्कुराउँदै झुल्क्यो गाउँलेहरु जागे, जागेकाले जगाए र हेरे, लक्ष्यभेदी वेगिलो वाण बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । शक्तिका धरोहरहरु ढले सत्ताका कुर्सीहरु लडे दुर्भेद्य किल्लाहरु भेदन गरेर बढ्दै गयो अघि त्यो वाण बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । एकाएक वाण दरबारको बगैंचामा पस्यो अनि एउटा पोथ्रामा अल्झियो खै कसरी निस्तेज बनेर एउटा स्याउसँगै खस्यो त्यो वाण बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । कहाँ छन् ती बाँस दिने किसानहरु के गर्दैछन् ताँदो दिने चर्मकार अनि खै विश्वकर्मा र द्रोणाचार्यहरु स्याउ खाँदैछ योद्धा वाण सिरानी हालेर बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । (युद्धप्रसाद मिश्रको १११ औं जन्मजयन्तीको अवसरमा रचित) Share14Tweet14 Shares
पुस १ः नयाँ सन्दर्भ
आज २०७५ सालको पुस ५ गते । मंसिर २९ गतेबाट सुरु भएको सत्तारुढ दल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थायी समितिको बैठक चलिरहेको छ । प्रमुख विपक्षी दल नेपाली कांग्रेसको महासमितिको बैठक पनि सोही दिनबाट सुरु छ । यी दुवै बैठकमा पार्टीभित्रका संस्थापन पक्ष र इतर पक्षका बीच चर्को विरोध र धारिलो घोचपेच भएको छ । विभिन्न नेताको विभिन्न गतिविधिलाई लिएर नर्मम आलोचना भएको छ । संघीयता कार्यान्वयनको क्रममा कर्मचारीलाई प्रदेश र स्थानीय निकायमा पठाउन ल्याइएको कर्मचारी समायोजन अध्यादेशको कर्मचारीले खुलेर विरोध गरेका छन् । स्थानीय निकायदेखि सिंहदरबारसम्म यसको प्रभाव परेको छ । सुशासनमा चुनौती कायम छ, अर्थतन्त्रमा समस्या छन् । यसैबीच केही दिनअघि पोखरा गएका पूर्व राजाको भव्य स्वागत भएको फोटो र समाचार फेसबुक र अनलाइन मिडियाले दिएका छन् । स्वागतको क्रममा राजतन्त्र पुनस्र्थापनाको माग राखिएको छ र गणतन्त्र र संघीयताको विरोध भएको छ । राजा र हिन्दूधर्मको पक्षधर पार्टी र व्यक्तिले पनि गतिविधि बढएका छन् । यसै सेरोफेरोमा ‘पञ्चायतकी आमा’ भनेर चिनिने डा. तुलसी गिरीको निधन (पुस ३ गते) भएको छ । तुलसी गिरीको निधनका सन्दर्भमा प्रकाशित समाचारले २०१७ साल पुस १ गतेलाई फेरि स्मरणमा ल्यायो । संविधान निर्माण गर्न राजाबाट गठित समितिले बेलायती संविधानविद् आइभर जेनिङ्सको सल्लाहमा तयार पारी २०१५ सालमा राजाले दिएको संविधान अनुसार निर्वाचित दुई तिहाइ बहुमत
एक रातः एक जिन्दगी (कविता)
रात परेको छ, अब सुत्नु छ । थाकेका कोषहरुलाई आराम दिनु छ, मनका पीडाहरुलाई मलहम दिनु छ, आत्मका कुण्ठाहरुलाई निकास दिनु छ, फेरि अर्को भोलिको सामना गर्नु छ, अब सुत्नु छ । शिशिरका सिरेटोले हिउँ बनेको छ, ओछ्यान, जाडोले थर्थर कामेर बसिरहेको छ, सिरक तातो खोजेर मैले जानु छ, फेरि त्यतै, यस्तै बिडम्बनाबाट जीवनको निकास खोज्नु छ, अब सुत्नु छ । ब्यापारमा चल्छ रे संसार, लेनदेनमा चल्छ रे जीवन, म पहिला ओछ्यान तलाउँला, अनि मलाई ओछ्यानले तताउला, कहिले कोल्टे फेर्दाफेर्दै निदाउँछु, कहिले घुँडा खुम्च्याएर तातो जोगाउँछु, कहिले तातो सापटी लिन्छु आगोसँग, यस्तै जोगाड गरेर निद्राको स्वागत गर्छु । –––––––– अब ‘हिउँ’ पनि मुलायम भुवा बनेको छ, थकान हटेर कोषमा, केही जोश चढेको छ, पीडा खात लागेको छ, खाटा बनेर कतै, र, मन निकै फूर्तिलो भएको छ । घाँटीमा तातो सासले सेकिरहेछ, आफ्नै मुटुछेउ अर्को मुटु चलिरहेछ, अँगालोभित्र को कहाँ छ के थाहा ? एउटाभित्र अर्को कतै बिलाइरहेछ । सम्झदैं न्यानो लाग्ने प्रेम, कल्पदैं पारिलो लाग्ने सम्बन्ध सोच्दै रसिलो लाग्ने माया भन्दै गर्विलो लाग्ने अपनत्व । ––––––– यस्तैमा टिर्र… घण्टी बज्छ कहीँ, र सपना विपना बनेर फुट्छ, चिम्सा आँखाले हेर्छु बाहिर समयले मलाई बोलाइरहेछ । र, भनिरहेछ आवाजविहीन भाषामा ‘ऊ, हेर ! उज्यालो भयो, अब तिम्रो सुत्ने समय गयो ।’ अहिले
निर्मलाका आमाबाबुलाई न्याय
साउनको १० गते निर्मलाको बलात्कारपछि हत्या भयो । आज त्यो घटना भएको चार महिनाभन्दा बढी भइसकेको छ । तर त्यस घटनाको दोषी पत्ता लाग्न सकेको छैन । प्रहरीले हालसम्म गरेका अरू विभिन्न अपराधको अनुसन्धान र त्यसको सकारात्मक नतीजाको पृष्ठभूमिमा यो घटना त्यति रहस्यमय भएजस्तो लाग्दैन तर अहिलेसम्म घटनाको नालीबेली जानकारी हुन सकेको छैन । त्यस घटनाको दोषीका रुपमा विभिन्न मानिस पक्रिए, तर निर्दोष पाइए र छोडिए । वास्तविक दोषी पुलिस प्रशासनको पहुँचभन्दा बाहिरै रहे । अनुसन्धानमा लापरबाही गरेको भनेर केही पुलिस अधिकृत नै कारवाहीमा पनि परे । तर घटनाको निकास अहिलेसम्म निस्केको छैन । लोकतन्त्र, प्रजातन्त्र, गणतन्त्र र जनताले चुनेको सरकार निर्मलाको लागि न्याय दिन आजका दिनसम्म सक्षम देखिएनन् ।राज्यको यो अकर्मण्यता जनताको लागि सह्य विषय होइन । त्यसैले निर्मलाको हत्या भएदेखि नै हत्यारालाई न्यायको कठघरामा ल्याउने माग गर्दै नागरिक प्रदर्शन जारी छ । घटनास्थल (महेन्द्रनगर) र काठमाडौंमा प्रदर्शन भइरहेका छन् । भौतिक रुपमा त्यहाँ नपुगे पनि सारा नेपालीको भावना त्यस विरोध कार्यक्रममा सरीक होला भन्ने मेरो अनुमान छ । आज कुनै अपराध दण्डहीन भएमा त्यो समाजको र राज्यको संस्कृति बन्न सक्छ । आन्तरिक द्वन्द्व र संक्रमणकालका कारण दण्डहीनता मौलाएको यस मुलुकमा संक्रमणकालको अन्त्यपछि पनि त्यस किसिमको प्रवृत्ति कुनै हालतमा स्वीकार्य होइन पनि । निर्मलालाई न्याय आजको न्यायपूर्ण नेपालको कामना
शोधनान्तर घाटाको दलदल
सादा जीवन, उच्च विचारको आदर्श अवलम्बन गरी विलासी जीवनप्रति लुब्ध नवधनाढ्यहरुलाई लाजमर्दो बनाउनुपर्ने अभिभारा बोकेका समाजका नेतृत्ववर्ग एक वा अर्को बाहानामा विलासी जीवनशैलीको अनुकरणमा लीन छन् ।
मेरा तीन स्वर्ण पदकः प्रसंग ३
त्यो समयमा म नेपाल राष्ट्र बैंक विराटनगरको बिल्स फाँटमा थिएँ । बिल्स फाँटको काममध्ये एउटा काम अवकाशप्राप्त निजामती कर्मचारी, शिक्षक, सेना र प्रहरीलाई पेन्सन भुक्तानी गर्नु थियो । हरेक महिनाको सोह्र गते कार्यालयमा भीड लाग्थ्यो । सबैलाई नियमानुसारको रकम भुक्तानी दिन्थ्यौं । तलब बढेको वेलामा पेन्सन रकम पनि बढ्थ्यो । यस्तो वेलामा थप रकम भुक्तानी दिन अलि मेहनत गर्नुपथ्र्यो । शिक्षा सहायता, असाधारण पारिवारिक वृत्ति, पारिवारिक पेन्सन जस्ता विभिन्न पेन्सन योजना थिए जसका बारेमा म त्यति जानकार थिइन । कुनै तालिम पनि लिने मौका मिलेको थिएन । निजामती सेवा ऐन पढेर केही अवधारणा बनाउन त खोजेको थिएँ तर सबै विषयमा म स्पष्ट भएको थिइन । फाँटमा काम गरिरहेका अनुभवी साथीहरु, पेन्सन लिन मानिसको भनाइ र दाबी, शोधभर्ना पाउने क्रममा प्राप्त भएका कैफियत र सुझावका भरमा काम परिमार्जन गर्दै गएका थियौं । स्पष्ट जानकारीको अभाव र सोह्र गतेपछिका दुईचार दिन हुने भीडका कारण ग्राहकलाई राम्रो सुझाव र सल्लाह दिन सकिने अवस्था पनि थिएन । हुन त सबैलाई विशेष सुझाव र सल्लाह चाहिने पनि होइन ।एक पटक महिनावारी पेन्सन लिनेको भीड नहुने समयमा एक जना महिला पेन्सन लिन आइन् । साथीहरुले चिनेकी महिला हुनाले साथीहरुले किन ढिला आउनु भयो त भनेर सोधे । उनी आफन्त बिरामी भएर हो कि के कारणले हो