‘पर्सि शनिवार पशुपति जानुपर्छ ।‘ कहिलेकाहीँ यस्तो प्रस्ताव आउँछ । जागिरबाट अवकाश भएपछि सबै दिन शनिवारसरह नै हुन् । तर कहिले कतै सम्बद्ध भएका कारण मेरै फुर्सद नहुने, कहिले छोराहरूको कारण बिहान फुर्सद नहुने हुनाले पशुपति जाने दिन अक्सर शनिवार नै जुर्छ । ‘भैहाल्छ नि !’ नेपालकै आराध्य देव, देवाधिदेव महादेव, मैले फरक मत राख्नुपर्ने के हुन्छ र । फरक मतका आधार र कारण भए पनि तिनलाई एउटा कुनामा थन्क्याएर म तयार हुन्छु । तयार हुनु भनेको के हो र ? दुई जग मनतातो पानी टाउकोबाट खन्याउनु । धोएका तर धोएपछि नलाएका लुगा लगाउनु । ‘खुद्रा पैसा पनि ठिक पार्नु है ।‘ तयारीको अर्को बुँदा आइलाग्छ । यो काम उनैले गरेको भए पनि हुने नि । किनमेल गर्दा आएको खुद्रा जम्मा पारेर राखे भै हाल्छ नि । फेरि कति पो चाहिने हो र ! देउताकहाँ जाँदा हात खाली नगर्ने मेलो त होला नि यो । नेपाल राष्ट्र बैंकमा जागिर खाएपछि आइलागेको खुद्रा व्यवस्थापनको व्यक्तिगत, पारिवारिक, नातागोता र सामाजिक जिम्मेवारीको धङधङी अझै कायम छ । ‘भैहाल्छ नि ।‘ यो सानो कुरोका लागि किन यति बेलिबिस्तार लगाउनु ? ‘कति हो खुद्रा भनेको ?’ मेरो मनले सोध्छ । म सानो छँदा १, २ खुद्रा मानिन्थ्यो । अहिलो १०, २० खुद्रा मानिन्छ । मानिन्छ

आज सोह्र गते । संधैभन्दा पाँच मिनट अघि कार्यालय पुग्न म हतारिन्छु । आज हाम्रो शाखामा भीड हुन्छ, पेन्सन लिनेको भीड । निजामती, शिक्षक, प्रहरी र सेनामा लामो समय काम गरी सेवा निवृत्त भएका कर्मचारी र तिनका आश्रित परिवार पेन्सन लिन दश नबज्दै कार्यालयमा आइसकेका हुन्छन् । तीमध्ये धेरै अशक्त, बूढा र रोगी हुन्छन् । थर्थराएका हातगोडा, लर्वराएको जिब्रो र धमिलिएका आंँखा लिएर ती ग्राहकहरु भीडमा धेरवेर सल्बलाउन नपरोस् भनी आवश्यक व्यवस्था मिलाउन म कोशिस गर्छु । समयको खोलाले पाखा लगाएका तिनलाई भरसक सुविधा उपलब्ध गराउन बुढौतीदेखि डराइरहेको मेरो मन मलाई बारम्बार ताकेता गरिरहन्छ । यिनको कुनै समयमा नाम थियो, पद थियो, शक्ति थियो, प्रतिष्ठा थियो । तर आज यी पेन्सन पट्टाको एउटा नम्बर बनेका छन् । र म यी नम्बरलाई मानिसको पहिचान र मान दिन प्रयत्नशील रहन्छु । यसरी पेन्सनपट्टाको नम्बरमा आफूलाई रुपान्तरण गर्न बाध्य हुनेको समूहमा अब युवतीहरुले पनि प्रवेश पाएका छन् । देशमा रहेको दश वर्षे ‘जनयुद्ध’मा पति गुमाएका सेना र प्रहरीका कलिला पत्नीहरु कोही एक्लै, कोही नानी च्यापेर र कोही नानीलाई स्कूल पठाएर पेन्सन लिन आइपुग्छन् । सरिता एउटी यस्तै  पेन्सनहोल्डर हो । पेन्सन बाड्ने दिन ऊ आउछे । लाम लाग्छे र पेन्सन लैजान्छे । पेन्सन भने पनि यो पेन्सन होइन । उसको पति सिपाही राजकुमार कार्कीले खाइपाइ आएको तलव रकम हो । राजकुमार कार्की ‘जनयुद्ध’मा मारिए

राजेशले आफ्नो घरवरिपरी आँखा दौडायो । घरमुनि रोपेको कलमी आँपको बोट हिउँदको जाडोमा कक्रेर बसेको थियो । केरा र बाँसका झाँङमा बास बस्न आउने चराहरु चिरबिर गर्दैथिए । घाँस झारेर नाङ्गा बनाइएका कुटमिरो र काभ्राका रुखहरु वसन्तको प्रतीक्षामा थिए । डाँडाको फेदमा रहेको माथिल्लो तला होचो भएको टाँडे घरको धुरीबाट धुवाँ पुतपुताइरहेको थियो । पालीमा रहेको खोरमा कुखुराहरु पस्न खोजिरहेका थिए । घर वरपर नयाँ परिवर्तन केही थिएन । उसले झोला दलानको खाटमा राख्यो । देशमा लोकतन्त्रको बहाली र गणतन्त्रको स्थापना जस्ता ठूला परिवर्तन भए पनि आफ्नो घर भने जस्ताको तस्तै पाउँदा उ विस्मित भयो ।  “ए, तँ आइपुगिस् बाबु । अनि यस पटक त आउने बेलामा फोन पनि गरिनस् त ।” आमाले यसो भन्दै गर्दा ऊ आमाको खुट्टामा झुकिसकेको थियो ।  “हिड्ने बेलामा त्यस्तै भयो । बाटामा गरुँ भनको फोनै लागेन ।” उसले स्पष्टीकरण दियो ।  लडाकु वर्गीकरणमा अयोग्य ठहरिएपछि ऊ निराश भएको थियो । पार्टीका नेता र कमान्डरहरुबाट उसले आश्वासन, आँट र हौसला पाएको थियो तर उसको चिसिएको मन तात्न सकेको थिएन । जागिरका लागि यो उत्सर्ग गरिएको थिएन भन्ने कुरा मनमा ल्याएर आफ्नो चित्त बुझाउन खोज्दा पनि उसको मन मानिरहेको थिएन । उसका साथीहरु एउटा जागिर खाएर ढुक्कको जीवन बिताउने फिराकमा लागेका थिए । सेनामा जानु नै