अहिले म बाको उमेरमा हिँड्दैछु । समयक्रममा बाको उमेर रोकियो, मेरो हिँड्दैछ । रोकिएको उमेरलाई हिँडिरहेको उमेरले भेट्दो रहेछ । यो वर्ष भेट्यो । म र हाम्रो बा अब दौतरी भएका छौं । मैले बाको सोच र भावना अलिअलि बुझ्न थालेको छु । बाका सीमा र सम्भावनाहरू खोज्दैछु । बाका भनाइका अर्थ र औचित्य भरखर खुल्दैछन् । बाका कर्मको महत्त्व अब स्पष्ट हुँदैछन् । मैले त्यतिबेला बाका कतिपय कुरा नबुझेकोमा पनि कुनै पछुतो छैन । बाको कुरा बुझ्न यति समय लाग्दो रहेछ, त्यतिबेला कसरी बुझ्नु ? अब पनि बाका सबै कुरा त कहाँ बुझ्न सकिएला र ? सम्झनाहरू पनि अब त धेरै धूमिल भइसके । स्मरण, सन्दर्भ र घटनामध्ये कुन मैले प्रत्यक्ष देखेको हो, कुन सुनेको हो र कुन केवल मेरो कल्पना मात्र हो भन्ने कुराको सीमा पनि अब त मेटिन लागिसक्यो । म झिना सन्दर्भ र घटनाका माध्यमबाट बाका इच्छा, चाहना र सोचको कल्पना गर्न खोज्दैछु । १. पढाइ बाले मलाई सुरूमा नेपालटारमा रहेको जगरेटार प्रा. वि. मा भर्ना गरिदिनुभएको थियो । औलो उन्मूलन भइसकेको हुनाले हामी उदयपुरगढीबाट नेपालटारमा बसोबास गर्न थालेका थियौँ । उदयपुरगढीको घर रुङ्न फुपू मात्र बस्नुहुन्थ्यो । धान रोपपछि मात्र हामी उदयपुर जान्थ्यौं र धानकाट्ने बेला भएपछि नेपालटार आउँथ्यौं । अब हामीलाई उदयपुरगढीभन्दा नेपालटार नै

पञ्चावती सद्भाव समाजबाट हालै नमुना माध्यमिक विद्यालय, भलायडाँडा, पञ्चावती माध्यमिक विद्यालय, उदयपुरगढी र माध्यमिक विद्यालय छिन्द्रिङखोला, बर्रेका विद्यार्थीहरूलाई पुरस्कार वितरण गरियो । ती विद्यालयका छानिएका विद्यार्थीहरूलाई वितरण गर्नका लागि विभिन्न महानुभावहरूले यस पञ्चावती सद्भाव समाजको संरक्षणमा स्थापना भएका पुरस्कारहरू वितरण गरिएको हो । सो पुरस्कार वितरण कार्यक्रमको विवरण यस प्रकार रहेको छ । नमुना माध्यमिक विद्यालय, भलायडाँडा नमुना माध्यमिक विद्यालय, भलायडाँडामा २०८३ साल जेठ ४ गते पुरस्कार वितरण कार्यक्रमको आयोजना गरिएको थियो । यस कार्यक्रममा पञ्चावती सद्भाव समाजको तर्फबाट लक्ष्मी स्मृति पुरस्कार एवं प्रेमलाल-महमाया स्मृति कोषबाट प्रवर्द्धित कोपिला संवर्द्धन छात्रवृत्ति प्रदान गरिएको थियो । यस विद्यालयका पूर्वप्रधानाध्यापक श्री दीनानाथ दहाल र श्रीमती पार्वती दाहालले आफ्नी दिवंगत छोरी लक्ष्मी दाहाल (विनिता) को सम्झनामा स्थापना गर्नु भएको रु.५,०००/- (अक्षरेपि पाँच हजार रुपैयाँ) राशिको लक्ष्मी स्मृति पुरस्कार-२०८१ सालको एस.ई.ई परीक्षामा सर्वोत्कृष्ट अङ्क हासिल गर्ने कौशिला बस्नेतलाई प्रदान गरिएको थियो । सो पुरस्कार वापतको नगद रकम र प्रमाणपत्र समाजका अध्यक्ष श्री डिल्लीरमण आचार्य र श्री दीनानाथ दाहालले संयुक्तरूपमा प्रदान गर्नु भएको थियो । यसैगरी स्व. प्रेमलाल खतिवडा र स्व. महमाया खतिवडाको स्मृतिमा उहाँहरूका सन्ततिहरूबाट स्थापित महमाया स्मृति कोषबाट वितरण हुने कोपिला संवर्द्धन छात्रवृत्ति सोही विद्यालयका छात्रछात्राहरू देवराज परियार, भूमिका बस्तोला, अर्जुन तामाङ र बबिता वि.क. लाई प्रदान गरिएको थियो । कमजोर आर्थिक अवस्था भएका

अहिले विश्वकप फुटबल चलिरहेको छ । म पनि यो खेल हेर्छु । अधिकांश खेलहरू राति थिए, केही खेलहरू बिहान । रातिका खेलहरू निद्रा पातलो भएको अवस्थामा मात्र हेरेँ, बिहानका खेलहरू अक्सर हेर्छु । मेरो खेलकुदमा पकड छैन, म कुनै खेल खेल्दिन । तैपनि मलाई विश्वकप फुटबलको यो चारवर्षे मेला छुटाउन मन लाग्दैन । सारा दुनियाँ यही खेलको वरिपरि घुमिरहेको प्रतीत हुन्छ । खेल समाचारमा त यही मेलाको साम्राज्य छ नै, कहिलेकाहीं त मुख्य समाचारको पहिलो पानामा यसैसँग सम्बन्धित समाचारले ठाउँ पाउँछ । त्यसैले पनि होला, यो मेलाबाट बेखबर हुन मलाई पनि मन लाग्दैन । भलै मेरा कदम छोटा हुन्, यसका शक्ति कमजोर हुन् तर विश्वको कदममा कदम मिलाउन त मनले कर गरिहाल्छ नि ! यो विश्वकप फुटबलमा मैले समर्थन गर्नुपर्ने टिम छैन । नेपाल सहभागी भएको छैन । नेपालको खेलकुद क्षेत्र नै अस्तव्यस्त छ । अखिल नेपाल फुटबल संघलाई अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल महासंघले निलम्बन गरेको छ । संसारका अरू देशसँग मेरो निकटता हुनुपर्ने के नै छ र ? न म कतै लामो समय बस्ने गरी गएको छु, न अरू कुनै सम्पर्क सम्बन्ध छ । खेलाडीहरूलाई चिन्ने त कुरै भएन । म पत्रिकाको खेलकुद स्तम्भ त खासै नहेर्ने मानिसले खेलाडीबारे के जानकारी हुनु ? त्यसैले म खाली दिमाग लिएर नै खेल हेर्न

बैकिङ समय सकिन लागेकोले अफिसमा चहलपहल कम हुँदै गएको थियो । एकादुई ग्राहकहरू काउन्टरमा यताउता गरिरहेका थिए । काम कम भएको समयमा हामी कर्मचारीहरूको गफ चलिरहेको थियो, हाकिम, महँगी, राजनीति वा कुनै अर्को कर्मचारी । गफका विषय यिनै त हुन्थे। दुइटी केटी हातमा खाम बोकेर मेरो टेबुलतिर आए र मलाई खाम दिए। मैले खामबाट चिठी निकालेर पढें। चिठीमा सबै कुरा थियो- उनीहरू माओवादीसँगको लडाइँमा जीवन गुमाएका प्रहरीका विधवा पत्नीहरू थिए र राज्यले उनीहरूको भरणपोषणको लागि व्यवस्था गरेको थियो । उनीहरूले यो बैंकबाट पैसा लिन चाहेकाले यहाँ चिठी पठाइएको थियो । तपाईंहरूमध्ये के सरिता को रीता ? मैले सोधें । आफू अगाडि आएको मानिससँग केही अनौपचारिक गफ गर्नु मलाई ठिकै लाग्छ । आफूले कुरा सुरू गरे उनीहरूले पनि थप्छन् । उनीहरूलाई समस्या राख्न पनि सजिलो हुन्छ । ‘रीता ऊ हो ।’ एउटीले जवाफ दिई र रीताको टाउको पछाडि उसको मुख लुकाई । ‘अब यसो गर्नुस् । यो महिनाको रकम आजै लैजादा हुन्छ । अर्को महिनादेखि सोर गते पछाडि जहिले आए पनि हुन्छ । पैसा लिन आउँदा यो कागज चाहिँ ल्याउनै पर्छ है ।’ मैले सल्लाह दिएँ । उनीहरू बैंकबाट गए तर मेरो मनमा उनीहरूले नै हल्ला मच्चाइरहेका थिए । माओवादी र राज्यबिचको घातक संघर्षको समाचार सुनेको धेरै भइसकेको थियो । तर