‘अनि केदारजी, तपाईंको घर चाहिँ कहाँ प¥यो नि ?’ घर ठेगानाबिनाको मेरो परिचय पाएपछि धेरैजसो मानिस मसँग यो प्रश्न गर्छन् । घर ठेगानाबिनाको परिचय कसैलाई पनि अधुरो लाग्नु स्वभाविकै हो । त्यसैले घरको बारेमा जानकारीको आवश्यकता प्रश्न बनेर मेरो सामु आइपुग्छ । मानिसको घर ठेगाना अरुको पनि सरोकारको विषय रहेछ ।उदयपुर जिल्लाको नेपालटारमा म जन्में, त्यहीँ हुर्के । त्यही ठाउँ नै मेरो घर ठेगाना हो । काम र मामको खोजीमा नेपालटार छोडेर २५ वर्षअघि हिडेपछि म जहाँजहाँ पुगे पनि मेरो घर ठेगाना त्यहीँ बताएँ । नागरिकताको प्रमाणपत्र पनि त त्यहीबाट लिएको थिएँ । जहाँ पुगे र जे काम गरे पनि म सोच्थेँ पछि नेपालटार नै जान्छु, त्यहीं बस्छु । तर अहिले बुढेसकाल नेपालटारमा बिताइएला जस्तो लाग्न छोडेको छ । छुट्टपुट्ट भएकाले आफ्नो घर पनि त्यहाँ छैन । आमा हुनुहुन्छ, त्यसैले चाडबाडमा जान्छु । नेपालटार अहिले घर होइन तीर्थ भएको छ । डेरालाई त के स्थायी ठेगाना भन्नु र ? यसरी मेरो घर र स्थायी ठेगाना हराएको छ ।त्यसैले होला नेपालटार घर बताउन र आफ्नो स्थायी ठेगाना नेपालटार लेख्न धक लाग्न थालेको छ । अनि परिचय दिँदा घर ठेगाना बताउन छोडेको छु, नाम काम बतायो, भइहाल्यो ।मानिसको ठेगाना उसको परिचयको एउटा आधार हो । अमूक स्थानमा जन्मेहुर्केका कारणले मानिसमा अमूक संस्कार,

कपट मानिसमात्रको अधिकारको कुरा हो । मूक बोट बिरुवाको बारेमा त के कुरा गर्नु ? कुनै पशु वा पंक्षीले पनि झुठ बोलेको मलाई थाहा छैन । मानिसले कपट कलामा अधिकार पाएको भाषिक क्षमताको कारणले नै होला । हुन त अरु जनावर पनि सञ्चारका लागि केही ध्वनिको प्रयोग गर्दछन् तर कहाँ मानिसले प्रयोग गर्ने भाषाको क्षमता, कहाँ ती जनावरले प्रयोग गर्ने ध्वनिको सीमितता ? निश्चित वातावरणमा निश्चित ध्वनि प्रयोग गरी निश्चित खबर आफ्ना साथीहरुलाई सूचित गर्नका लागि ती बाध्य छन्, कसैले मनमौजी कुनै आवाज निकाल्न सक्दैन । मौरीले पूmलबारी देखेको बेलामा मात्र घारमा फर्केर नाच्न सक्छ, कागले संकटमा मात्र ‘कागकाग’ गरी कराएर साथी जम्मा पार्न सक्छ । कुखुराको भालेले पनि विहानीपख मात्र ‘कुखुरी काँ’ गरी कुखुरीलाई ‘प्रेमपत्र’ पठाउँछ । यसैगरी अरु प्राणीले पनि प्रणय ध्वनि निश्चित समयमा मात्र निकाल्न सक्छन्, सँधै प्रेम प्रकट गर्न सक्दैनन् । न नक्कली प्रेम, न नक्कली खुशी, न नक्कली दुःख, न नक्कली डर जनावरले केही प्रकट गर्न सक्दैनन् । उनीहरुसँग भाषा होइन, स्वस्फूर्त ध्वनि संकेतको व्यवस्था मात्र भएकाले होला उनीहरु अरुलाई झुक्याउने सामथ्र्य राख्दैनन्, झुक्याउँदैनन् । बरु मानिसहरु जनावरको नक्कली आवाज निकालेर उनीहरुलाई झुक्याउँछन् । स्यालमाराले स्यालको नक्कली आवाज निकालेर स्याल बोलाएर मारेको दृष्टान्त हामीसँग छँदैछन् ।मानिसको अभिव्यक्ति क्षमता असीमित छ, ऊसँग भाषा जो छ ।

मलाई नेपालटार जाने अवसर त्यति मिल्दैन । आफ्नो जन्मभूमिमा पाइला राख्न पनि मलाई साइत जुर्नु पर्छ । काठमाडौंको छक्क र दिक्कलाग्दो बेफुर्सदीले गर्दा त्यहाँ जान दसैँ वा त्यस्तै कुनै लामो विदा पर्खनु पर्छ, कि कुनै जरुरी काम पर्नुपर्छ । जरुरी काम परे जान्छु भन्ने मेरो धारणा मात्र हो, म त्यसरी गएको छैन । जरुरी कामका लागि काठमाडौं बसेको मानिसको नेपालटारमा के महत्व ? जरुरी कामका लागि त नजिकमा रहेका मानिस नै महत्वपूर्ण हुन्छन् । ‘टाढाको देउता र नजिकको भूत’ भन्ने उखान त्यसै चलेको हो र ? फेरि, जरुरी कामले त गाउँबाट मानिस काठमाडौं पो आउने हो त ! ठुला ठुला अड्डा अदालत यहीँ छन्, अस्पताल यहीँ छन् । जरुरी परेर नै भनौँ, आमा बिरामी पर्नुहुँदा भने म एक पटक नेपालटार पुगेको थिएँ । म पुग्दा उहाँ सञ्चो भइसक्नु भएको थियो । त्यसैले आमालाई पनि बिरामी परेको बेला मलाई बोलाउनु भन्दा आफैँ म बसेको ठाउँमा आउनु जाती भनी अर्ती दिएर फर्कें । हो बिरामी भएर मलाई खबर गरेपछि उहाँ मलाई कुरेर बस्न सक्नुहुन्छ तर रोगमा त्यति धैर्य नहुन पनि सक्छ । आखिर औषधि गर्न सहर आइहाल्नु पर्छ । गाउँको स्वास्थ्य चौकीमा गए पनि मसँग भएको यही हो भनी १,२ चक्की औषधि दिएर सहरको बाटो नै देखाइदिने हुन् । यसरी आफ्नो बाध्यताले