“मेनेजर साहेब, नमस्कार ।” उताबाट कसैको फोन थियो ।“नमस्कार, को बोल्नुभयो होला ?” मेनेजरले फर्काए ।“म शिवराम, निरीक्षण विभागबाट हो सर ।” उताबाट जवाफ आयो ।“ओहो, शिवरामजी, के छ खबर ? कसरी सम्झनुभयो ?”“हामी भोलि त्यहाँ निरीक्षणका लागि आउँदैछौं । सवा एक बजेको फ्लाइट छ । एयरपोर्टमा मोटर पठाइदिनुहुन्छ कि भनेर हो सर ।”“ए भइहाल्छ नि । म ड्राइभरको नम्बर मेसेज गरिदिन्छु । सजिलो हुन्छ । अनि विशेष अरु केही ?”“अरु कुरा भेटेरै गरौँला नि । अखिर त्यहीँ त आइएको छ ।”“ल त अहिलेलाई राखेँ ।”विराटनगर शाखाका मेनेजर रामकुमार शर्मा यो फोनपछि अलि चिन्तित देखिए । उनले एक गिलास पानी घुट्क्याए अनि पानपराग मुखमा चेपे । निरीक्षण बैंकको लागि एउटा नियमित प्रक्रिया भए पनि निरीक्षण टोली आएपछि टेन्सन बढिहाल्छ । उनीहरुलाई खुवाऊ, पियाऊ, बसाऊ । उनीहरुको चाहिने नचाहिने स्पष्टीकरणको जवाफ देऊ । काम गर्दा, गराउँदा कति व्यवहारिक समस्या पर्छ उनीहरुलाई मतलब हुँदैन । परिपत्रको एउटा दफामा टाङ अडाइरहेका हुन्छन् । त्यस्ता दफा सँधै पक्डेर त साध्य नै हुँदैन ।‘फेरि अहिले त निरीक्षण टोली आउने बेला नै होइन ।’ उनको अनुभवी मनले उनलाई झस्कायो । तर भरखरै निरीक्षण विभागको शिवराम भोलि आउने खबर दिने टेलिफोन सेट आफैँ अगाडिको टेबुलमा बसिरहेको थियो । अनि शिवरामको बोली अझै कानमा गुञ्जिरहेको थियो ।यो बेमौसमी
Month: May 2026
अर्को डेरा
“म यो महिनाभित्रमा डेरा सर्छु है ।” मैले भने । हुन त डेरा सर्ने कुरा घरपट्टीलाई सरप्राइज दिने चलन पनि छ । डेरा सर्न मन लाग्यो भने खुसुक्क कोठा खोज्ने र कोठा फेला पारेर सर्ने बेलामा मात्र घरपट्टीलाई थाहा दिने । घरपट्टीले भाडामा बसुन्जेल गरेका हेपाहा ब्यवहारको बदला डेरा सर्ने बेलामा लिने । सारा किचकिचको एउटै जवाफ, पूर्व जानकारी विना कोठा सर्ने र साहुजीको घर खाली राख्ने । उनलाई नयाँ डेरावालको खोजीको चिन्ता भिडाइदिने । अघिल्लो दिनसम्म कोठा खाली छ भनेर सोध्नेलाई छैन भनेर जवाफ दिएकोमा पश्चात्ताप गर्न लगाउने । तर मलाई भने त्यो मन परेन । मैले महिना लाग्दै उनलाई आफूले कोठा सर्ने जानकारी गराएँ । उनले पनि समयमा नै अर्को भाडावालको व्यवस्था गर्न सकून् र भाडा खान पाउन् जस्तो लाग्यो ।“ए हो र ! किन जान लाग्नु भएको त । केही भए भन्नु भएको भए हुन्थ्यो ।” उनले भने अनि मैले बुझाउन लगेको अग्रिम घरभाडा दश हजार गोजीमा हाले, दुई चोटि गनेर । केही त थियो तर उनलाई भन्नु बेकार थियो । दुई महिना अघि उनले आठ हजार चलिरहको घरभाडा बढाएर दश हजार बनाएका थिए । त्यो मेरो बजेटभन्दा माथि थियो । अखिर एउटा बस चढ्नु परिहाल्छ, पन्ध्र मिनट अघि निस्कौँला, अलि टाढा जाऔला र उही महिनाको आठ
आफ्नो दियालो, आफ्नै उज्यालो
किन लेख्नु पर्यो यो ? म उदयपुर जिल्लाको नेपालटारमा जन्में, त्यहीं हुर्कें। उदयपुरगढीस्थित पञ्चावती माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १० सम्म पढें। एस. एल. सी. पास गरेपछि केही समय प्राथमिक विद्यालय, जगरेटार; पञ्चावती माध्यमिक विद्यालय, उदयपुरगढी र निम्न माध्यमिक विद्यालय, बर्रेमा पढाउने काम गरें । शिक्षकको जागिर खोज्न रसुवा जिल्लाको सिमबन्दी पनि पुगें । त्यहाँको कठिन भौगोलिक र फरक सांस्कृतिक परिवेशमा करिब ५ महिना काम गरें। रसुवामा रहँदै लोक सेवा आयोगको परीक्षा पास गरेर सहलेखापालको नियुक्ति लिन सिन्धुपाल्चोकको चौतारा पुगें र जिल्ला प्रशासन कार्यालयको सहलेखापालको रूपमा करिब १८ महिना काम गरें। नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रधान सहायक पदको लागि दिएको परीक्षा पास गरेपछि म तत्कालीन श्री ५ को सरकारको सेवाबाट राजीनामा दिएर काठमाडौंमा रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकमा आएँ। सुरूका आठ र अन्तिमका चार वर्ष काठमाडौंमा र बाँकी १८ वर्ष विराटनगरमा बसी बैंकको सेवा गरेपछि २०७४ सालमा अवकाश पाएँ। अवकाशपछि पनि एउटा निकायमा केही समय काम गर्ने मौका पाएको थिएँ। आई. ए. मैले प्राइभेट विद्यार्थीको रूपमा उत्तीर्ण गरें। बी. ए. र एम. ए. तहको अध्ययन भने नेपाल राष्ट्र बैंकमा सेवारत हुँदा नै नियमित विद्यार्थीको रूपमा पूरा गरें। अवकाश हुने समयमा एल. एल. बी. पनि पढ्न जाँगर चल्यो र पूरा पनि गरें। मैले निकै साँघुरो परिवेशमा रहेर आफ्नो उन्नतिका लागि प्रयास गरें। मेरो कुनै विशिष्ट
मुक्त समयमा प्रवास पीडा
साहित्यलाई समाजको ऐना मानिन्छ । नेपाली साहित्य पनि नेपाली मनको हर्ष र आ“सुको साक्षी बन्नबाट चुकेको छैन । यो जतिजति आधुनिक बन्दै छ उतिउति नै मानव मनको नजिक पुग्दैछ । साहित्यको विषय स्वर्गबाट संसारमा झरेको छ र तिलस्मबाट जीवनमा आइपुगेको छ । कल्पना र स्वैरकल्पनाका शील्पयुक्त वाणहरु आकाशतिर ताकिएका देखिएलान् तर तिनको निशाना समाज र मानिसतिरै छ । आजको नेपाली साहित्य नेपाली मुटुमा लगाएको स्टेथेस्कोपको कलात्मक धडकन हो, यसले नेपाली हृदयको नाप, चाप, चाल र ताल बताउ“छ । कवि ज्योति जङ्गलको नवीनतम कविता संग्रह ‘मुक्त आकाश’ मा पनि आफ्नो देश, परिवेश, समाज र जीवनको अनुभूतिलाई अभिव्यक्त भएको छ ।‘मुक्त समय’ ज्योति जङ्गलको तेश्रो कवितात्मक कृति हो । यसअघि उनको कविता संग्रह ‘पहाडको मन’ (२०६२) र गजल संग्रह ‘अक्षरमा तिमी’ (२०६५) प्रकाशित भइसकेको छ । साझा प्रकाशनबाट २०६९ सालमा प्रकाशित यस कविता संग्रहमा सतचालीसवटा कविता रहेका छन् । यी कवितामा समसामयिक नेपाली जनजीवनका सामाजिक, आर्थिक, पारिवारिक र मानवीय पक्षको उद्घाटन गरिएको छ । नेपालीहरुको बिदेसिने प्रवृत्ति र प्रवासजनित पीडा, युद्धका त्रासदी र मानव मनमा प्रभाव, सामाजिक विसंगति, प्रकृति, प्रेम र समर्पण, स्वाभिमान र अस्मिता, मानवतावाद र जीवनवादी चेतनाजस्ता विषयहरु यस संग्रहका कवितामा बगिरहेका छन् । हाम्रो आ“खा अगाडिको र हामीले भोगिरहेको समाज कविमनबाट कवितामा रुपान्तरण हु“दै हामीबीच आइपुगेको छ, मुक्त समयको
नयाँ वर्ष
आकाशमा बरालिने बादलहरू जस्तै बादलमा लुकामारी गर्ने खुर्पे जून जस्तै एउटा वर्ष गइरहेछ, अर्को वर्ष आइरहेछ र मलाई छोडिरहेछ उस्तै निराश, उस्तै हतास न बादलले सिँचे जस्तो, न जूनले भेटे जस्तो अलमल्ल र अवाक् । पुतलीपछाडि कुदिरहँदा अनि ऐना हेरेर मस्किरहँदा आफूलाई जून ठान्थेँ होला नयाँ वर्षमा म पनि फूल बन्थें होला नयाँ वर्षमा शायद सोच्थेँ, पुतलीसँग खेल्छु नयाँ वर्षमा । म त अब फूल होइन, रूख बनेको छु झरेर पातहरू झनै उजाड बनेको छु चोट छ, टिपिएका फूलहरूको चिन्ता छ, सुकेका हाँगाहरूको ठोक्किएका जराहरूको पिर छ रोकिएको उचाइको डर छ म निश्चल उभिरहेको छु एउटा वर्ष आइरहेछ, अर्को वर्ष गइरहेछ । हरेक गएको वर्षले कानको ध्वनि लिएर गएको छ, अलिकति आँखाको ज्योति लिएर गएको छ, अलिकति रगतको तातो लिएर गएको छ, अलिकति नसाको तागत लिएर गएको छ,अलिकति नयाँ वर्ष पनि उही त हो, अलिकता धड्कन लिएर जान्छ, मुटुको अलिकति सास लिएर जान्छ, फोक्सोको मिर्गौलाको जाली च्यातेर जान्छ, अलिकति अनि कलेजो डढाएर जान्छ, अलिकति म चोइटिएर बसिरहन्छु विवश एउटा वर्ष आइरहन्छ, अर्को वर्ष गइरहन्छ । हजार चोटहरूले मूर्छित छ मेरो चेतना अनन्त रेखामा समयको सुरू कता, सीमा कता यस निस्पट्ट ओढारमा, कुन हो कोसेढुङ्गा ? कुन आज, कुन हिजो, कुन भोलि ? यही बेहोसीमा म टोलाइरहेको छु एउटा वर्ष आइरहन्छ,
खाली आकाश
केही जान्ने, केही सिक्ने र केही बुझ्ने जिज्ञासाभन्दा पनि समय कटाउने बाहानाको रूपमा एउटा किताब पढ्दै थिएँ । किताब थियो भिक्टर फ्र्याङ्कलले लेखेको ‘द सर्च फर मिनिङ’ । अंग्रेजी किताब, नेपालीको विद्यार्थी । घोर जङ्गलमा पसेको अनुभूति भइरहेको थियो । कति शब्द अपरिचित थिए, कति वाक्य संरचना । कतिपय विषयलाई आफ्नै तालले बुझ्दै, कति बुझेजस्तो गर्दै र कतिपय कुरा नबुझ्दै पाना पल्टाइरहेको थिएँ । एउटा मनोवैज्ञानिक सिद्धान्तका प्रणेता अनि नाजी शासनको ज्यादती भोगेका डाक्टरको लेखाइले एउटा मोहनी त लगाइरहेकै थियो । मन पर्न कुरो बुझ्नु पर्दैन पनि त ! एउटा हिन्दी गीत छ- न मैले तिमीले भनेको बुझे, न जानें, तैपनि तिमीले भनेको कुरो सुनेर मलाई खुशी लागिरहेको छ (न मैं समझा, न मै जाना, जो भी तुमने मुझ से कहा है सेनोरिटा, मगर फिर भी मुझे सुनके अच्छा लगा है सेनोरिटा) । किताबको पानाहरूको माध्यमबाट म एउटा अज्ञाततर्फको यात्रामा थिएँ । तन्द्राजस्तो मनस्थिति थियो मेरो । अलिअलि थाहा पनि छ, धेरै थाहा छैन पनि । तैपनि तानिएको छु, तानिइरहेको छु । नेपाली किताब त एक पटक पढेर बुझिन्न, गहन अर्थ र अन्तर्य जान्न सकिन्न भने अंग्रेजी किताब किन एकै पढाइमा बुझिनु पर्यो त ! यही सोचका साथ म अंग्रेजी किताब पढ्न थालेको छु । दोस्रो विश्वयुद्धताकाको जर्मनी, यहुदीहरूलाई कैद