कपट मानिसमात्रको अधिकारको कुरा हो । मूक बोट बिरुवाको बारेमा त के कुरा गर्नु ? कुनै पशु वा पंक्षीले पनि झुठ बोलेको मलाई थाहा छैन । मानिसले कपट कलामा अधिकार पाएको भाषिक क्षमताको कारणले नै होला । हुन त अरु जनावर पनि सञ्चारका लागि केही ध्वनिको प्रयोग गर्दछन् तर कहाँ मानिसले प्रयोग गर्ने भाषाको क्षमता, कहाँ ती जनावरले प्रयोग गर्ने ध्वनिको सीमितता ? निश्चित वातावरणमा निश्चित ध्वनि प्रयोग गरी निश्चित खबर आफ्ना साथीहरुलाई सूचित गर्नका लागि ती बाध्य छन्, कसैले मनमौजी कुनै आवाज निकाल्न सक्दैन । मौरीले पूmलबारी देखेको बेलामा मात्र घारमा फर्केर नाच्न सक्छ, कागले संकटमा मात्र ‘कागकाग’ गरी कराएर साथी जम्मा पार्न सक्छ । कुखुराको भालेले पनि विहानीपख मात्र ‘कुखुरी काँ’ गरी कुखुरीलाई ‘प्रेमपत्र’ पठाउँछ । यसैगरी अरु प्राणीले पनि प्रणय ध्वनि निश्चित समयमा मात्र निकाल्न सक्छन्, सँधै प्रेम प्रकट गर्न सक्दैनन् । न नक्कली प्रेम, न नक्कली खुशी, न नक्कली दुःख, न नक्कली डर जनावरले केही प्रकट गर्न सक्दैनन् । उनीहरुसँग भाषा होइन, स्वस्फूर्त ध्वनि संकेतको व्यवस्था मात्र भएकाले होला उनीहरु अरुलाई झुक्याउने सामथ्र्य राख्दैनन्, झुक्याउँदैनन् । बरु मानिसहरु जनावरको नक्कली आवाज निकालेर उनीहरुलाई झुक्याउँछन् । स्यालमाराले स्यालको नक्कली आवाज निकालेर स्याल बोलाएर मारेको दृष्टान्त हामीसँग छँदैछन् ।मानिसको अभिव्यक्ति क्षमता असीमित छ, ऊसँग भाषा जो छ ।

मलाई नेपालटार जाने अवसर त्यति मिल्दैन । आफ्नो जन्मभूमिमा पाइला राख्न पनि मलाई साइत जुर्नु पर्छ । काठमाडौंको छक्क र दिक्कलाग्दो बेफुर्सदीले गर्दा त्यहाँ जान दसैँ वा त्यस्तै कुनै लामो विदा पर्खनु पर्छ, कि कुनै जरुरी काम पर्नुपर्छ । जरुरी काम परे जान्छु भन्ने मेरो धारणा मात्र हो, म त्यसरी गएको छैन । जरुरी कामका लागि काठमाडौं बसेको मानिसको नेपालटारमा के महत्व ? जरुरी कामका लागि त नजिकमा रहेका मानिस नै महत्वपूर्ण हुन्छन् । ‘टाढाको देउता र नजिकको भूत’ भन्ने उखान त्यसै चलेको हो र ? फेरि, जरुरी कामले त गाउँबाट मानिस काठमाडौं पो आउने हो त ! ठुला ठुला अड्डा अदालत यहीँ छन्, अस्पताल यहीँ छन् । जरुरी परेर नै भनौँ, आमा बिरामी पर्नुहुँदा भने म एक पटक नेपालटार पुगेको थिएँ । म पुग्दा उहाँ सञ्चो भइसक्नु भएको थियो । त्यसैले आमालाई पनि बिरामी परेको बेला मलाई बोलाउनु भन्दा आफैँ म बसेको ठाउँमा आउनु जाती भनी अर्ती दिएर फर्कें । हो बिरामी भएर मलाई खबर गरेपछि उहाँ मलाई कुरेर बस्न सक्नुहुन्छ तर रोगमा त्यति धैर्य नहुन पनि सक्छ । आखिर औषधि गर्न सहर आइहाल्नु पर्छ । गाउँको स्वास्थ्य चौकीमा गए पनि मसँग भएको यही हो भनी १,२ चक्की औषधि दिएर सहरको बाटो नै देखाइदिने हुन् । यसरी आफ्नो बाध्यताले

किन लेख्नु पर्‍यो यो ? म उदयपुर जिल्लाको नेपालटारमा जन्में, त्यहीं हुर्कें। उदयपुरगढीस्थित पञ्चावती माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १० सम्म पढें। एस. एल. सी. पास गरेपछि केही समय प्राथमिक विद्यालय, जगरेटार; पञ्चावती माध्यमिक विद्यालय, उदयपुरगढी र निम्न माध्यमिक विद्यालय, बर्रेमा पढाउने काम गरें । शिक्षकको जागिर खोज्न रसुवा जिल्लाको सिमबन्दी पनि पुगें । त्यहाँको कठिन भौगोलिक र फरक सांस्कृतिक परिवेशमा करिब ५ महिना काम गरें। रसुवामा रहँदै लोक सेवा आयोगको परीक्षा पास गरेर सहलेखापालको नियुक्ति लिन सिन्धुपाल्चोकको चौतारा पुगें र जिल्ला प्रशासन कार्यालयको सहलेखापालको रूपमा करिब १८ महिना काम गरें। नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रधान सहायक पदको लागि दिएको परीक्षा पास गरेपछि म तत्कालीन श्री ५ को सरकारको सेवाबाट राजीनामा दिएर काठमाडौंमा रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकमा आएँ। सुरूका आठ र अन्तिमका चार वर्ष काठमाडौंमा र बाँकी १८ वर्ष विराटनगरमा बसी बैंकको सेवा गरेपछि २०७४ सालमा अवकाश पाएँ। अवकाशपछि पनि एउटा निकायमा केही समय काम गर्ने मौका पाएको थिएँ। आई. ए. मैले प्राइभेट विद्यार्थीको रूपमा उत्तीर्ण गरें। बी. ए. र एम. ए. तहको अध्ययन भने नेपाल राष्ट्र बैंकमा सेवारत हुँदा नै नियमित विद्यार्थीको रूपमा पूरा गरें। अवकाश हुने समयमा एल. एल. बी. पनि पढ्न जाँगर चल्यो र पूरा पनि गरें। मैले निकै साँघुरो परिवेशमा रहेर आफ्नो उन्नतिका लागि प्रयास गरें। मेरो कुनै विशिष्ट

केही जान्ने, केही सिक्ने र केही बुझ्ने जिज्ञासाभन्दा पनि समय कटाउने बाहानाको रूपमा एउटा किताब पढ्दै थिएँ । किताब थियो भिक्टर फ्र्याङ्कलले लेखेको ‘द सर्च फर मिनिङ’ । अंग्रेजी किताब, नेपालीको विद्यार्थी । घोर जङ्गलमा पसेको अनुभूति भइरहेको थियो । कति शब्द अपरिचित थिए, कति वाक्य संरचना । कतिपय विषयलाई आफ्नै तालले बुझ्दै, कति बुझेजस्तो गर्दै र कतिपय कुरा नबुझ्दै पाना पल्टाइरहेको थिएँ । एउटा मनोवैज्ञानिक सिद्धान्तका प्रणेता अनि नाजी शासनको ज्यादती भोगेका डाक्टरको लेखाइले एउटा मोहनी त लगाइरहेकै थियो । मन पर्न कुरो बुझ्नु पर्दैन पनि त ! एउटा हिन्दी गीत छ- न मैले तिमीले भनेको बुझे, न जानें, तैपनि तिमीले भनेको कुरो सुनेर मलाई खुशी लागिरहेको छ (न मैं समझा, न मै जाना, जो भी तुमने मुझ से कहा है सेनोरिटा, मगर फिर भी मुझे सुनके अच्छा लगा है सेनोरिटा) । किताबको पानाहरूको माध्यमबाट म एउटा अज्ञाततर्फको यात्रामा थिएँ । तन्द्राजस्तो मनस्थिति थियो मेरो । अलिअलि थाहा पनि छ, धेरै थाहा छैन पनि । तैपनि तानिएको छु, तानिइरहेको छु । नेपाली किताब त एक पटक पढेर बुझिन्न, गहन अर्थ र अन्तर्य जान्न सकिन्न भने अंग्रेजी किताब किन एकै पढाइमा बुझिनु पर्‍यो त ! यही सोचका साथ म अंग्रेजी किताब पढ्न थालेको छु । दोस्रो विश्वयुद्धताकाको जर्मनी, यहुदीहरूलाई कैद