जिल्ला (प्रशासन) कार्यालय, चौतारामा सहलेखापाल भएपछि म निकै खुशी थिएँ । संसारमा मैले खुट्टा टेक्ने ठाउँ भेटेको थिएँ । अब जीवनले एउटा बाटो लियो जस्तो लागेको थियो । त्यस बेला पढाइ प्राइभेटमै सीमित थियो, जागिर थिएन र बुवाको छ महिनाअघि देहान्त भएको थियो । यसरी अँध्यारो सुरूङमा पसेको जिन्दगीले प्रकाश भेटेको थियो । अब सरुवा गराएर काठमाडौं जाऊँला र पढौला भन्ने सोचेको थिएँ । मेरा लागि अब सबै दुःख माटोमा मिलिसकेका थिए । 2043 सालको भदौमा जागिरे भएपछि ममा अर्कै आँट आएको थियो । मेरो सहलेखापालको जागिर थियो र जिल्ला कार्यालयमा लेखापालको दरबन्दी थियो ।यसो हुँदा मैले लेखापालले लाए अह्राएको काम गर्दा पुग्नुपर्ने हो । तर लेखापालले राजीनामा दिने सुर कसिसकेका रहेछन् र उनको कार्यालयमा उपस्थिति पनि नियमित रहेनछ । भक्तपुरका बूढा मान्छेलाई किन हो सिन्धुपाल्चोक पठाइदिएको रहेछ । त्यसैले उनी जागिर छोड्ने विचारमा रहेछन् । केही समयको सहकार्यबाट उनी रसिला बूढा हुन् भन्ने त थाहा भयो । तर राजीनामा स्वीकृत भएकाले उनी घर गइहाले । लेखापालको टुंगो नभएको हुनाले त्यहाँको लेखा फाँट भने एक जना खरिदारले चलाइराखेका थिए । सहलेखापाल पनि कोही थिएनन् । अब सहलेखापालको रुपमा म हाजिर भएपछि लेखा म एक्लैले चलाउनुपर्ने भयो । मैले उनै खरिदार साहेबबाट चार्ज बुझे, उनीबाटै काम सिकें । म नागरिकता बनाउन
Author: KP Acharya
अवकाश प्राप्त जीवनको वार्षिकोत्सव
आज चैत 14 गते । पोहोर आजैको दिन मैले नेपाल राष्ट्र बैंकको तीस वर्षे सेवा अवधि पूरा गरी अवकाश पाएको थिएँ । आजबाट त्यसको एक वर्ष पुग्यो र दुईमा टेक्यो । त्यसैले आज त्यसको वार्षिकोत्सव ! पहिलो वार्षिकोत्सव ! अवकाश पाएकेमा विदेशमा भएका साथीहरुले बधाई दिइरहेका छन् तर नेपाली परिप्रेक्ष्यमा अवकाश प्रिय शब्द होइन । फेरि पनि, जागिरे जीवनको लागि अभिन्नप्रायः शब्द हो । जीवनमा आउने सबै क्षणहरु जस्तै जागिरेको जीवनमा अवकाश पनि आउँछ । अवकाशले दैनिक दिनचर्यामा विचलन ल्याउँछ, आय घटाउँछ र शक्तिबाट हटाउँछ । बाँकी संसारसितको सम्पर्क पनि अवकाशपछि घट्दै जाँदो रहेछ र जीवन पनि एकाकी जस्तो हुँदो रहेछ । तर त्यसले दिने राम्रा कुरा पनि छन् । त्यसले फुर्सद दिन्छ । सरकारी जागिरेले पेन्सन पनि पाउँछन्, मैले पनि पाएँ । जागिर खाँदा जोगाएर विभिन्न कोषमा राखेका रकम र संस्थाले अवकाश पाए वापत दिने रकम पनि उपलब्ध हुन्छ । मलाई पनि भयो । गुमेका कुराको क्षतिपूर्ति पाएका कुराबाट गर्दै जीवनलाई अघि बढाउनु पर्छ क्यारे ! म पनि त्यसैका लागि प्रयास गरिरहेको छु । चैतमा मैले अवकाश पाएपछि वैशाखमा हामी बुढाबुढी (मुना र म) विदेश घुमघाममा निस्कियौं । मलेसियाको क्वालालम्पुर, सिंगापुर र इन्डोनेसियाको बाली हाम्रा गन्तव्य रहे । यी तीनै ठाउँ म पनि यसअघि गएको थिइन, मुनाको त पासपोर्टमा
संस्मरणः चौतारातिर
सिमबन्दीको स्कूलमा बर्खे बिदा भएपछि म घर आउनु पर्ने थियो तर पाकेको तलब नलिई के घर आउनु ? फागुनदेखि काम गरेको तलब असारमा पनि आएको थिएन । अरु कर्मचारीको तलब भए पो महिनैपिच्छ आउँथ्यो, शिक्षकले तलब खान त्यति सजिलो कहाँ थियो र ? त्यो समयमा शिक्षकको तलबको लागि पनि अलग्गै पापड बेल्नु पर्ने । समयमा निकासा नै नहुने । स्कूल लागुन्जेल पढायो, स्कूल छुट्टी भएपछि निकासाका लागि सदरमुकाम गएर जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा धर्ना । त्यसैले म पनि प्रधानाध्यापक महानन्द दाइ र सहकर्मी लक्ष्मी दिदीसँग धुन्चे गएँ । तलब निकासा होला र लिएर घर फर्किउँला भनेर । केही दिन निकै असजिलो गरी धुन्चेमा बसेपछि तलब निकासा भयो । हामी काठमाडौं आयौं । म घर अर्थात नेपालटार आएँ । नेपालटार आएपछि त्यही बर्खा म फेरि काठमाडौं जानुपर्यो । हिउँदमा दिएको लोक सेवाको परीक्षामा खरिदार र सह-लेखापाल दुवैतिर नाम निस्केछ । अन्तर्वार्ताका लागि काठमाडौं गएँ । त्यस वेला कृष्ण दाइ रातो पुलमा बस्न थाल्नु भएको थियो, त्यहीं बसें । अन्तर्वार्ताको तयारी केही गरिएन । पत्रिका चाहिँ पढियो कि ? सिमबन्दीमा शिक्षकको अस्थायी जागिर त कायमै थियो तर स्कूल खुलिसकेको थिएन । त्यसैले अन्तर्वार्ता दिएर नेपालटार नै फर्कें । भदौको पहिलो हप्तातिर म काठमाडौंको लागि हिंडे । बुवा खस्नु भएको हुनाले त्यो सालको चाडवाड
संस्मरणः सिमबन्दीको मास्टर
एसएलसी पास गरेपछि घरगाउँ वरपरका विद्यालयमा पढाउन थालें । प्राथमिक विद्यालय जगरेटार, आफैंले अध्ययन समेत गरेको पञ्चावती माध्यमिक विद्यालय, उदयपुर गढी र निम्न माध्यमिक विद्यालय, बर्रेमा केही समय पढाएँ । पढाउँदै जाँदा परिस्थिति प्रतिकूल बनेको हुनाले एकपछि अर्को ठाउँ खोजेर जागिर खाइरहेको थिएँ । बर्रेपछि भने गाउँ वरपर त के आफ्नो जिल्लामा टाढा नै भए पनि ठाउँ पाइएन । अलि टाढाबाट पहिला त बोलाएका नै थिए, मेरो पढाइ राम्रो छ भनेर तर त्यो वेला म नै गइन । घरछेउमा काम पाइरहनुन्जेल के टाढा जानु भन्ने सोचें । घरछेउमा काम पाइन छोडेपछि टाढाको अवसरले पनि मलाई पर्खेर बसेन ।2039 मा एस.एल.सी. दिएर 2040 मा रिजल्ट आएपछि कहिले काम पाउने, कहिले नपाउने गरी समय कटाउँदै थिएँ । 2042 सालको मंसिरमा बर्रेको जागिर टुंगिएपछि भने म पूर्ण बेरोजगार भएँ । गाई चराउन गयो, आयो । प्राइभेट आइ.ए. पढ्दै थिएँ, किताब भए त्यही पढ्यो, बस्यो । दिन त यसरी नै बितिरहेको थियो तर जिन्दगी यसरी कट्नेवाला थिएन । दिन काट्नु र जिन्दगी कटाउनुमा धेरै फरक थियो ।अब कता जाने र के गर्ने भन्ने कुराले मनमा उकुसमुकुस उब्जाइरहेको थियो । आफ्नो जागिर नभएको त्यही समयमा बुवालाई बिरामीले च्याप्दै ल्यायो । उहाँ केही वर्षअघिबाट नै बिरामी हुन थाल्नु भएको थियो । उदयपुर गढी स्वास्थ्य चौकीका ‘डाक्टर’
कथा: अवकाश
तीन बज्यो । आज अफिसपछि विवाहको पार्टीमा जानुछ । दुई बजे बोलाएका थिए । एक मनले सोच्छु, हाकिमलाई सोधेर अलि चाँडै जाऊ कि ? अर्को मनले सोच्छु, पार्टीमा चाँडो जाने कामका लागि पनि के हाकिमको स्वीकृति लिने झन्झट गरिरहनु ? आखिर अफिस छुट्टी भएपछि गए पनि पुगिहालिन्छ । आखिर अब यो अफिस आउनु र पाँच बजेसम्म रुङ्न नै पो कति छ र ! अब एक हप्तापछि त रिटायर नै हुँदैछु । फेरि, चाँडै पार्टीमा जानु भनेको चाँडै जम्न सुरु गर्नु र बढी पिउनु त हो । दुई बजे बोलाए पनि सबै जना साँझ नै त आउँछन् । म चुपचाप काममै व्यस्त हुन्छु । यो व्यक्तिगत र सामाजिक काम अनि अफिसको कामबीचको तानातान अब यही एक हप्ता त हो । त्यसपछि त एक हिसाबले आनन्दै हुन्छ । न दशको बन्धन, न पाँचको प्रतीक्षा । समय आफ्नो, जिन्दगी आफ्नो । समयको तानातान भएको वेला अवकाश हुन पाए त ढुक्क हुन्थ्यो जस्तो हुन्छ । हो पनि, यही अफिसको कारण न आफन्तको मलाम जान पाइएको छ, न स्नेहीको विवाहमा जन्त । समाजमा बसेर पनि समाजबाटै बहिष्कृत जस्तो भइन्छ कतिपय अवस्थामा त । कथमंकदाचित कतै पुगियो भने पनि फर्कन हतार । रिटायर भएपछिलाई नै भनेर पनि कति कुरा त मनमा साँचेर राखेको छु । अर्को
कविता: मेरो काठमाडौं
साँघुरो गल्ली र अँध्यारा घरहरु संकीर्ण सोच र संकुचित मनहरु जहाँ मानिस चाउरिएर मरिच बन्छ जब धरती खुम्चिन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । चिसो हावा र ठिहिर्याउँदो पानी खुराफाती दिमाग र अविश्वासी मन जहाँ संवेदना चिसिएर निष्प्राण बन्छ जब धरती चिसिन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । आशाको दियो र निराशाको हुरी तीतो यथार्थ अनि असरल्ल सपना जहाँ सुन्दर भविष्य केवल चिहान बन्छ जब जिन्दगी निसासिन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । चोरिएका मुस्कान र चिरिएका मुटु लुटिएका सपना र थुतिएको हाँसो जहाँ उत्साह हरपल पराजित हुन्छ जब सत्य हार्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । झल्कन्छ कतै र टल्कन्छ कतै पोतिएर चिल्लो, सुन्दर छ कतै जहाँ कृत्रिमता घसेर कुरूपता चम्कन्छ जब धरती बिग्रन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । कुटिल दृष्टि र लोभी नजर स्वार्थी सम्बन्ध, कृतघ्न व्यवहार रक्ताम्य खुकुरी, उम्मुक्तिको उद्घोष जब सभ्यता खिइन्छ, अनि काठमाडौं बन्छ । ShareTweet0 Shares
मेरो पहिलो काठमाडौं भ्रमण
यो २०४२ साल भदौको समय थियो । म उदयपुरगढीमा रहेको श्री पञ्चावती माध्यमिक विद्यालयमा पढाउँथे । मावली दाइ कृष्णप्रसाद दहालको प्रेरणाले मैले लोक सेवा आयोगमा खरिदारको पदमा फारम भरेको थिएँ । कृष्ण दाइले लोक सेवा आयोगको परीक्षा पास गरेर सरकारी जागिर खाएर काठमाडौ बस्नु भएको थियो । शिक्षकबाहेक अरु जागिर खाने उद्देश्य राख्न नसकेका र मौका नदेखेका म जस्ता मानिसलाई उहाँले लोक सेवा आयोगको ढोका अभेद्य होइन भन्ने सन्देश दिएर सरकारी जागिरमा लोभ्याउनु भएको थियो । उहाँले खरिदारमा पहिलो नम्बरमा नाम निकाल्नु भएको थियो र अध्ययन गर्न सुविधा हुन्छ भन्ने ठानी काठमाडौंबाहिर जानु नपर्ने सामान्य प्रशासन मन्त्रालय रोजेर त्यहीं काम गर्नुहुन्थ्यो । मैले पनि लोक सेवा आयोगको परीक्षा दिन अब काठमाडौं जानुपर्ने थियो । त्यो मेरो पहिलो काठमाडौं यात्रा थियो । त्यसभन्दा अघि दिवा सेवाको बस चढेको अनुभव थियो । उदयपुर जिल्लाको नेपालटारबाट आठ घण्टा हिँडेर पुगिने लाहान बजारबाट बस चढेर विराटनगर गएको थिएँ । विराटनगरबाट सोनापुर, इटहरी, इनरुवा ओहोरदोहोर गर्दा बस सञ्चालन प्रणालीको बारेमा केही जानकारी पाएको थिएँ । तर त्यो जानकारी दिवा सेवा र छोटो दूरीको बसको लागि मात्र थियो । चढ्यो, पैसा ति¥यो, ओर्लियो । अग्रिम टिकट, सिट बुकिङ र रात्रिबस सेवाका बारेमा केही थाहा थिएन । त्यो समयमा काठमाडौं त रात्रि बस चढेर नै आउनु पथ्र्यो
कविता: योद्धाको वाण
किसानबाट बाँस मागेर चर्मकारसँग ताँदो मागेर विश्वकर्मासँग ज्यावल मागेर योद्धाले वाण बनायो बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । कहिले कुनै द्रोणाचार्य खोजेर कहिले आफैं एकलव्य बनेर कहिले चूकबाट सिकेर योद्धाले निशानेबाजी जान्यो बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । एक बिहान घाम झुल्कनुअघि चरा जाग्नुअघि, दुनियाँ उठ्नुअघि पुरानै दिन बिहान बनेर जन्मनुअघि योद्धाले वाण हान्यो बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । वाणको सरसराहटले चराहरु जागे पहेंलिएको घाम मुस्कुराउँदै झुल्क्यो गाउँलेहरु जागे, जागेकाले जगाए र हेरे, लक्ष्यभेदी वेगिलो वाण बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । शक्तिका धरोहरहरु ढले सत्ताका कुर्सीहरु लडे दुर्भेद्य किल्लाहरु भेदन गरेर बढ्दै गयो अघि त्यो वाण बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । एकाएक वाण दरबारको बगैंचामा पस्यो अनि एउटा पोथ्रामा अल्झियो खै कसरी निस्तेज बनेर एउटा स्याउसँगै खस्यो त्यो वाण बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । कहाँ छन् ती बाँस दिने किसानहरु के गर्दैछन् ताँदो दिने चर्मकार अनि खै विश्वकर्मा र द्रोणाचार्यहरु स्याउ खाँदैछ योद्धा वाण सिरानी हालेर बलियो, तीक्ष्ण र अचूक । (युद्धप्रसाद मिश्रको १११ औं जन्मजयन्तीको अवसरमा रचित) Share14Tweet14 Shares
पुस १ः नयाँ सन्दर्भ
आज २०७५ सालको पुस ५ गते । मंसिर २९ गतेबाट सुरु भएको सत्तारुढ दल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थायी समितिको बैठक चलिरहेको छ । प्रमुख विपक्षी दल नेपाली कांग्रेसको महासमितिको बैठक पनि सोही दिनबाट सुरु छ । यी दुवै बैठकमा पार्टीभित्रका संस्थापन पक्ष र इतर पक्षका बीच चर्को विरोध र धारिलो घोचपेच भएको छ । विभिन्न नेताको विभिन्न गतिविधिलाई लिएर नर्मम आलोचना भएको छ । संघीयता कार्यान्वयनको क्रममा कर्मचारीलाई प्रदेश र स्थानीय निकायमा पठाउन ल्याइएको कर्मचारी समायोजन अध्यादेशको कर्मचारीले खुलेर विरोध गरेका छन् । स्थानीय निकायदेखि सिंहदरबारसम्म यसको प्रभाव परेको छ । सुशासनमा चुनौती कायम छ, अर्थतन्त्रमा समस्या छन् । यसैबीच केही दिनअघि पोखरा गएका पूर्व राजाको भव्य स्वागत भएको फोटो र समाचार फेसबुक र अनलाइन मिडियाले दिएका छन् । स्वागतको क्रममा राजतन्त्र पुनस्र्थापनाको माग राखिएको छ र गणतन्त्र र संघीयताको विरोध भएको छ । राजा र हिन्दूधर्मको पक्षधर पार्टी र व्यक्तिले पनि गतिविधि बढएका छन् । यसै सेरोफेरोमा ‘पञ्चायतकी आमा’ भनेर चिनिने डा. तुलसी गिरीको निधन (पुस ३ गते) भएको छ । तुलसी गिरीको निधनका सन्दर्भमा प्रकाशित समाचारले २०१७ साल पुस १ गतेलाई फेरि स्मरणमा ल्यायो । संविधान निर्माण गर्न राजाबाट गठित समितिले बेलायती संविधानविद् आइभर जेनिङ्सको सल्लाहमा तयार पारी २०१५ सालमा राजाले दिएको संविधान अनुसार निर्वाचित दुई तिहाइ बहुमत
एक रातः एक जिन्दगी (कविता)
रात परेको छ, अब सुत्नु छ । थाकेका कोषहरुलाई आराम दिनु छ, मनका पीडाहरुलाई मलहम दिनु छ, आत्मका कुण्ठाहरुलाई निकास दिनु छ, फेरि अर्को भोलिको सामना गर्नु छ, अब सुत्नु छ । शिशिरका सिरेटोले हिउँ बनेको छ, ओछ्यान, जाडोले थर्थर कामेर बसिरहेको छ, सिरक तातो खोजेर मैले जानु छ, फेरि त्यतै, यस्तै बिडम्बनाबाट जीवनको निकास खोज्नु छ, अब सुत्नु छ । ब्यापारमा चल्छ रे संसार, लेनदेनमा चल्छ रे जीवन, म पहिला ओछ्यान तलाउँला, अनि मलाई ओछ्यानले तताउला, कहिले कोल्टे फेर्दाफेर्दै निदाउँछु, कहिले घुँडा खुम्च्याएर तातो जोगाउँछु, कहिले तातो सापटी लिन्छु आगोसँग, यस्तै जोगाड गरेर निद्राको स्वागत गर्छु । –––––––– अब ‘हिउँ’ पनि मुलायम भुवा बनेको छ, थकान हटेर कोषमा, केही जोश चढेको छ, पीडा खात लागेको छ, खाटा बनेर कतै, र, मन निकै फूर्तिलो भएको छ । घाँटीमा तातो सासले सेकिरहेछ, आफ्नै मुटुछेउ अर्को मुटु चलिरहेछ, अँगालोभित्र को कहाँ छ के थाहा ? एउटाभित्र अर्को कतै बिलाइरहेछ । सम्झदैं न्यानो लाग्ने प्रेम, कल्पदैं पारिलो लाग्ने सम्बन्ध सोच्दै रसिलो लाग्ने माया भन्दै गर्विलो लाग्ने अपनत्व । ––––––– यस्तैमा टिर्र… घण्टी बज्छ कहीँ, र सपना विपना बनेर फुट्छ, चिम्सा आँखाले हेर्छु बाहिर समयले मलाई बोलाइरहेछ । र, भनिरहेछ आवाजविहीन भाषामा ‘ऊ, हेर ! उज्यालो भयो, अब तिम्रो सुत्ने समय गयो ।’ अहिले