२०७४ सालको हिउँद सुरू हुन लागिसकेको थियो । अफिसबाट दक्षिण कोरियामा हुने तालिमका लागि मेरो मनोनयन भएको रहेछ । मनोनयन भएका अरू सहकर्मीहरूसँग तालिम सकिएपछि नेपाल फर्कने क्रममा बेइजिङ र साङ्घाईको एक नजर लगाउने सल्लाह भयो । यसरी तालिमको मनोनयनमा थप ठाउँ घुम्दा बिदा र लाग्ने खर्च त आफ्नो हुन्थ्यो नै, हवाइजहाजको भाडा सोझै काठमाडौं फर्कंदा लाग्नेभन्दा बढी लाग्ने भएमा त्यो थप भाडा पनि तिर्नुपथ्र्याे । तैपनि, तालिमको लागि गएको बेला बाटोमा पर्ने ठाउँहरू घुम्नु फाइदाजनक नै हुन्थ्यो ।अघिल्लो दिन बेइजिङको तियानमेन स्क्वाएर, पुरानो दरबार इलाका र ग्रेटवाल घुमेर भोलिपल्ट साङ्घाई जाने तयारीमा थियांै हामी तीन जना, तेज बहादुर राना, धन बहादुर श्रेष्ठ र म । निकै बिहान (सायद ६ बजे) को रेल भएकाले हामी सबेरै होटलबाट निस्केका थियौं । बाहिर चिसो सिरेटो चलिरहेको थियो, मन रेलको यात्रा र साङ्घाईको कल्पनाले रोमाञ्चित भइरहेको थियो । हाम्रा ड्राइभरले हामीलाई रेल स्टेसनको मुख्य द्वारमा उतारे अनि हाम्रो बाटोतर्फ संकेत गरे । उनको काम सकिएको थियो । अब साङ्घाईसम्मको यात्राको चाँजोपाँजो हामी आफैंले पथप्रदर्शक विना नै मिलाउनु पर्ने थियो ।आफ्नो देशमा रेल, मेट्रो जस्ता पूर्वधार नभएको हुनाले यिनको कार्यप्रणाली अक्सर नेपालीलाई जानकारी हुँदैन । त्यसै हुनाले विदेशमा जाँदा पनि त्यहाँ उपलब्ध त्यस्ता सुविधाको भरपुर सदुपयोग गर्न सकिंदैन । हामीलाई बेइजिङको रेल स्टेसनको काउन्टरमा

विराटनगरमा जागिर थियो । विराटनगरकै जामुनगाछी आसपास सानो घर थियो । छोराहरू सानै थिए । त्यही घर नै हामीलाई पर्याप्त थियो । सुदूर भविष्यतिर उति मन नडुलाउने स्वभावको हुनाले म आफूलाई विराटनगरमा स्थापित (Settle) भएको ठान्थें । सम्पत्ति थोरै भएर के भो त ? आकांक्षा पनि त धेरै थिएन । प्राप्ति र आकांक्षाबिचको अन्तर नै अभाव हो भने म त्यतिवेला उति अभावग्रस्त थिइन । सबै ठिकठाक चलिरहेको थियो । तराईमा मधेश आन्दोलनको लहर चल्यो । विराटनगर पनि मधेश आन्दोलनको राप र तापबाट पिल्सिन्छ कि भन्ने आकलन गरिएकाले होला विराटनगरभन्दा बिसबाइस किलोमिटर उत्तरमा रहेको इटहरीमा घडेरीको कारोबारले उचाइ लिइरहेको थियो । राजमार्गमा ओहोरदोहोर गर्दा इटहरी आसपासका सबैजसो धान खेतहरूमा प्लटिङ भएको देख्थें । जति साथीहरू भेट्थें सबैजसोले ‘इटहरीमा एक टुक्रो किनेको छु’ भन्थे । विराटनगरको घरजग्गा बेचेको पैसाले अन्यत्र कुनै सहरमा घरजग्गा किन्न सक्ने अवस्था थिएन । यसै कारणले पनि मलाई विराटनगरबाट पनि राजविराज वा जनकपुरबाट जस्तो मानिसको पलायन हुन्छ भन्ने लागेको थिएन । तर विराटनगरमा घरबास हुनेले पनि इटहरीमा एउटा टुक्रो किनिरहेका थिए । एक दिन इटहरी घुम्दै गएको वेला प्लटिङको विज्ञापनमा आँखा पर्‍यो । प्लटिङ व्यवस्थित थियो र कुनै कम्पनीले नै गरेको प्लटिङ थियो । मुना पनि सँगै थिइन् । कम्पनीका कर्मचारीसँग गफ पनि गरियो । स्कुल, क्याम्पस, क्लिनिक,

आई. ए. पास गर्ने बित्तिकै दिएको नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रधान सहायक पदको परीक्षा पास भएकाले मेरो खुट्टो भुइँमा थिएन । सिन्धुपाल्चोक जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा सहलेखापाल रहेको समयमा नै मैले त्यो परीक्षा पास गरेको थिएँ । सहलेखापालको चार्ज बुझाई जागिरबाट राजीनामा दिएर काठमाडौं प्रस्थान गर्दाको उत्साह अहिले लेख्न नै सक्दिन । सहलेखापाल खरिदार तहको पद थियो, म अब राष्ट्र बैंकमा नायव सुब्बा सरहको पदमा जाँदै थिएँ । सहलेखापाल छँदा तलब, दुर्गम भत्ता, लेखाभत्ता गरेर जम्मा नौसय बैसठ्ठी रुपैयाँ पचास पैसा तलब हुन्थ्यो, अब नेपाल राष्ट्र बैंकले त करिब चौध सय रुपैयाँ दिनेवाला थियो । मैले आई. ए. प्राइभेट जाँच दिएर पास गरेको थिएँ । मलाई क्याम्पसको मुख हेर्न मन थियो । त्यसैले सहलेखापाल छँदा नै मैले पढाइलाई अगाडि बढाउन काठमाडौं सरुवा मागेको थिएँ । महालेखा नियन्त्रक कार्यालयका हाकिमले साह्रै नमिठो मुखले मेरो आग्रहलाई तिरस्कार गरेका थिए । अब मेरो त्यो माग शानदार तरिकाले पूरा हुँदै थियो । काठमाडौंमा त गाउँका दाइहरू हुनुहुन्थ्यो, भेट्न पाउँथे, कुरा गर्न पाउँथे । यो अर्को राम्रो कुरा थियो । नेपाल राष्ट्र बैंक, बैंकिङ कार्यालय, थापाथलीमा हाजिर हुन काठमाडौं आएँ । नियुक्ति त पहिला नै लिएको थिएँ । बरबुझारथ गर्न र राजीनामा दिन बाँकी रहेकोले हाजिर भएको थिइनँ । केन्द्रीय सरकार भन्ने फाँट रहेछ । त्यही काम

तिहार सकिएको थियो तर मलाई अलिकति भएको करेसाबारी खनेर साग रोप्ने जाँगर आएको थिएन । यो त्यही डेंगी भएको साल पनि हुनसक्छ वा अरू कुनै साल । जे भए पनि म कमजोर भएको थिएँ जस्तो लाग्छ । कोदालो बिंड सम्झन मन लागिरहेको थिएन । बरन्डामा उभिएर हेर्दा बारीको झारले मलाई खिज्याउँथ्यो, म खिस्स हाँसेर टारिदिन्थें । झार मौलाइरहेका थिए, मेरो जाँगर मुर्झाइरहेको थियो । दिन त्यसैगरी दिन बितिरहेको थियो । “बहिनी, कोदालो दिनु त !” घरको भुइँतलामा बस्ने दिदीले मुना (पत्नी) सँग कोदालो माग्नु भयो । म त ओछ्यानबाट उठेको पनि थिइँन । “किन चाहियो कोदालो ?” कोदालो दिँदै उनले सोधेकी थिइन् । “गाउँबाट एक जना बहिनी आएकी छिन् । यो बारी खन्दिन्छु भन्दैछिन् ।“ पाहुनालाई कहाँ बारी खन्न दिनु त ! मेरो मनमा यो कुरो आएको थियो । मुखले चैं भनिन कि जस्तो लाग्छ । “खन्छु भनेकी छन्, खन्छिन् । गाउँको मिल्ने साथी हुन् । चिन्ता गर्नुपर्दैन ।“ मुनाको मुखमा पनि केही अस्पष्टता झल्किएको थियो क्यारे । त्यसलाई सम्बोधन गर्न दिदीले थप्नु भयो । म ओछ्यानमा बसेर सोचिरहेको थिएँ – को हुन् यी देवदूत ! हाम्रो बारी खन्न स्वर्गबाट आएकी ! मेरो जिन्दगीमा ओछ्यानबाट उठ्ने प्रेरणाको अभाव छ । जागिरबाट अवकाश पाइसकेको छु । अब साढे आठमा भात खाएर