आज चैत 14 गते । पोहोर आजैको दिन मैले नेपाल राष्ट्र बैंकको तीस वर्षे सेवा अवधि पूरा गरी अवकाश पाएको थिएँ । आजबाट त्यसको एक वर्ष पुग्यो र दुईमा टेक्यो । त्यसैले आज त्यसको वार्षिकोत्सव ! पहिलो वार्षिकोत्सव ! अवकाश पाएकेमा विदेशमा भएका साथीहरुले बधाई दिइरहेका छन् तर नेपाली परिप्रेक्ष्यमा अवकाश प्रिय शब्द होइन । फेरि पनि, जागिरे जीवनको लागि अभिन्नप्रायः शब्द हो । जीवनमा आउने सबै क्षणहरु जस्तै जागिरेको जीवनमा अवकाश पनि आउँछ । अवकाशले दैनिक दिनचर्यामा विचलन ल्याउँछ, आय घटाउँछ र शक्तिबाट हटाउँछ । बाँकी संसारसितको सम्पर्क पनि अवकाशपछि घट्दै जाँदो रहेछ र जीवन पनि एकाकी जस्तो हुँदो रहेछ । तर त्यसले दिने राम्रा कुरा पनि छन् । त्यसले फुर्सद दिन्छ । सरकारी जागिरेले पेन्सन पनि पाउँछन्, मैले पनि पाएँ । जागिर खाँदा जोगाएर विभिन्न कोषमा राखेका रकम र संस्थाले अवकाश पाए वापत दिने रकम पनि उपलब्ध हुन्छ । मलाई पनि भयो । गुमेका कुराको क्षतिपूर्ति पाएका कुराबाट गर्दै जीवनलाई अघि बढाउनु पर्छ क्यारे ! म पनि त्यसैका लागि प्रयास गरिरहेको छु । चैतमा मैले अवकाश पाएपछि वैशाखमा हामी बुढाबुढी (मुना र म) विदेश घुमघाममा निस्कियौं । मलेसियाको क्वालालम्पुर, सिंगापुर र इन्डोनेसियाको बाली हाम्रा गन्तव्य रहे । यी तीनै ठाउँ म पनि यसअघि गएको थिइन, मुनाको त पासपोर्टमा

सिमबन्दीको स्कूलमा बर्खे बिदा भएपछि म घर आउनु पर्ने थियो तर पाकेको तलब नलिई के घर आउनु ? फागुनदेखि काम गरेको तलब असारमा पनि आएको थिएन । अरु कर्मचारीको तलब भए पो महिनैपिच्छ आउँथ्यो, शिक्षकले तलब खान त्यति सजिलो कहाँ थियो र ? त्यो समयमा शिक्षकको तलबको लागि पनि अलग्गै पापड बेल्नु पर्ने । समयमा निकासा नै नहुने । स्कूल लागुन्जेल पढायो, स्कूल छुट्टी भएपछि निकासाका लागि सदरमुकाम गएर जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा धर्ना । त्यसैले म पनि प्रधानाध्यापक महानन्द दाइ र सहकर्मी लक्ष्मी दिदीसँग धुन्चे गएँ । तलब निकासा होला र लिएर घर फर्किउँला भनेर । केही दिन निकै असजिलो गरी धुन्चेमा बसेपछि तलब निकासा भयो । हामी काठमाडौं आयौं । म घर अर्थात नेपालटार आएँ । नेपालटार आएपछि त्यही बर्खा म फेरि काठमाडौं जानुपर्‍यो । हिउँदमा दिएको लोक सेवाको परीक्षामा खरिदार र सह-लेखापाल दुवैतिर नाम निस्केछ । अन्तर्वार्ताका लागि काठमाडौं गएँ । त्यस वेला कृष्ण दाइ रातो पुलमा बस्न थाल्नु भएको थियो, त्यहीं बसें । अन्तर्वार्ताको तयारी केही गरिएन । पत्रिका चाहिँ पढियो कि ? सिमबन्दीमा शिक्षकको अस्थायी जागिर त कायमै थियो तर स्कूल खुलिसकेको थिएन । त्यसैले अन्तर्वार्ता दिएर नेपालटार नै फर्कें । भदौको पहिलो हप्तातिर म काठमाडौंको लागि हिंडे । बुवा खस्नु भएको हुनाले त्यो सालको चाडवाड

एसएलसी पास गरेपछि घरगाउँ वरपरका विद्यालयमा पढाउन थालें । प्राथमिक विद्यालय जगरेटार, आफैंले अध्ययन समेत गरेको पञ्चावती माध्यमिक विद्यालय, उदयपुर गढी र निम्न माध्यमिक विद्यालय, बर्रेमा केही समय पढाएँ । पढाउँदै जाँदा परिस्थिति प्रतिकूल बनेको हुनाले एकपछि अर्को ठाउँ खोजेर जागिर खाइरहेको थिएँ । बर्रेपछि भने गाउँ वरपर त के आफ्नो जिल्लामा टाढा नै भए पनि ठाउँ पाइएन । अलि टाढाबाट पहिला त बोलाएका नै थिए, मेरो पढाइ राम्रो छ भनेर तर त्यो वेला म नै गइन । घरछेउमा काम पाइरहनुन्जेल के टाढा जानु भन्ने सोचें । घरछेउमा काम पाइन छोडेपछि टाढाको अवसरले पनि मलाई पर्खेर बसेन ।2039 मा एस.एल.सी. दिएर 2040 मा रिजल्ट आएपछि कहिले काम पाउने, कहिले नपाउने गरी समय कटाउँदै थिएँ । 2042 सालको मंसिरमा बर्रेको जागिर टुंगिएपछि भने म पूर्ण बेरोजगार भएँ । गाई चराउन गयो, आयो । प्राइभेट आइ.ए. पढ्दै थिएँ, किताब भए त्यही पढ्यो, बस्यो । दिन त यसरी नै बितिरहेको थियो तर जिन्दगी यसरी कट्नेवाला थिएन । दिन काट्नु र जिन्दगी कटाउनुमा धेरै फरक थियो ।अब कता जाने र के गर्ने भन्ने कुराले मनमा उकुसमुकुस उब्जाइरहेको थियो । आफ्नो जागिर नभएको त्यही समयमा बुवालाई बिरामीले च्याप्दै ल्यायो । उहाँ केही वर्षअघिबाट नै बिरामी हुन थाल्नु भएको थियो । उदयपुर गढी स्वास्थ्य चौकीका ‘डाक्टर’

यो २०४२ साल भदौको समय थियो । म उदयपुरगढीमा रहेको श्री पञ्चावती माध्यमिक विद्यालयमा पढाउँथे । मावली दाइ कृष्णप्रसाद दहालको प्रेरणाले मैले लोक सेवा आयोगमा खरिदारको पदमा फारम भरेको थिएँ । कृष्ण दाइले लोक सेवा आयोगको परीक्षा पास गरेर सरकारी जागिर खाएर काठमाडौ बस्नु भएको थियो । शिक्षकबाहेक अरु जागिर खाने उद्देश्य राख्न नसकेका र मौका नदेखेका म जस्ता मानिसलाई उहाँले लोक सेवा आयोगको ढोका अभेद्य होइन भन्ने सन्देश दिएर सरकारी जागिरमा लोभ्याउनु भएको थियो । उहाँले खरिदारमा पहिलो नम्बरमा नाम निकाल्नु भएको थियो र अध्ययन गर्न सुविधा हुन्छ भन्ने ठानी काठमाडौंबाहिर जानु नपर्ने सामान्य प्रशासन मन्त्रालय रोजेर त्यहीं काम गर्नुहुन्थ्यो । मैले पनि लोक सेवा आयोगको परीक्षा दिन अब काठमाडौं जानुपर्ने थियो । त्यो मेरो पहिलो काठमाडौं यात्रा थियो । त्यसभन्दा अघि दिवा सेवाको बस चढेको अनुभव थियो । उदयपुर जिल्लाको नेपालटारबाट आठ घण्टा हिँडेर पुगिने लाहान बजारबाट बस चढेर विराटनगर गएको थिएँ । विराटनगरबाट सोनापुर, इटहरी, इनरुवा ओहोरदोहोर गर्दा बस सञ्चालन प्रणालीको बारेमा केही जानकारी पाएको थिएँ । तर त्यो जानकारी दिवा सेवा र छोटो दूरीको बसको लागि मात्र थियो । चढ्यो, पैसा ति¥यो, ओर्लियो । अग्रिम टिकट, सिट बुकिङ र रात्रिबस सेवाका बारेमा केही थाहा थिएन । त्यो समयमा काठमाडौं त रात्रि बस चढेर नै आउनु पथ्र्यो