मेरा तीन स्वर्ण पदक: प्रसंग १

नेपाल राष्ट्र बैंकको विराटनगर कार्यालयमा काम गर्थे । सहायक व्यवस्थापकको पद थियो । आफ्नो फाँटको नियमित काम त गर्नु परिहाल्यो । मभन्दा माथिका अधिकृत द्वितीय तहका हाकिम विदा वा काजमा रही कार्यालयमा अनुपस्थित रहेको अवस्थामा भने मैले उनको काम पनि हेर्नुपथ्र्यो । उनले गर्नुपर्ने काम अरु त सामान्य थिए तर भारतीय रुपैयाँ माग गरी आएका निवेदन स्वीकार वा अस्वीकार गर्ने र सो निवेदन अनुसार कति भारतीय रुपैयाँ दिनु उपयुक्त होला भनी निक्र्यौल गर्ने काम भने झन्झटिलो थियो ।भारतीय रुपैयाँ उपलब्ध गराउनु तिनताक नेपाल राष्ट्र बैंकका लागि निकै चुनौतीको कुरा थियो । पहिले नेपालका सीमावर्ती बजारमा फालाफाल जस्तो हुने भारतीय रुपैयाँको अभाव हुन लागेको थियो । नेपालबाट हुने निकासी घट्नु, भारतबाट हुने पैठारी (अवैध समेत) बढ्नु र भारतीय रुपैयाँको आपूर्तिमा ठुलो भूमिका खेल्ने तेस्रो मुलुकबाट आयातीत समानको भारतमा हुने अवैध निकासी वा भारतीय नागरिकलाई गरिने बिक्रीमा कमी आएका कारण यस्तो अवस्था आएको थियो । नेपाली बजारमा जम्मा हुन आएको नोट नेपाल राष्ट्र बैंकले सटही गरी भारतीय बैंकमा रहेको आफ्नो खातामा जम्मा गर्ने परम्परा रहेकोमा अब त कोलकाताबाट भारतीय नोट चार्टर प्लेनबाट काठमाडौं ल्याउने र त्यहाँबाट विभिन्न कार्यालयमा पु¥याई भारतीय रुपैयाँ माग गर्ने सर्वसाधारणलाई अड्कलेर दिन सुरु गरिएको थियो । राष्ट्र बैंकले भ्रमण तथा औषधोपचारका लागि सीमित मात्रामा मात्र भारतीय रुपैयाँ सटही

जगरेटार स्कूलः मेरो पहिलो पाठशाला

जगरेटार मेरो घरबाट करीव दस मिनटको दूरीमा रहेको साह्रै नजिकको टोल भए पनि यो टोल मलाई अत्यन्त रहस्यमय लाग्छ । मेरो बूढो मावली टोल भएकाले दसैंको टीका थाप्न वर्षमा एक दिन त अवश्य जगरेटार गइन्थ्यो तर अरु बेला पटक्कै आउजाउ नहुने । दसैंमा गएको बेला पनि त्यहाँको बाक्ला घर, थुप्रा केटाकेटी र फरक बनोटको सम्म परेको बारी मलाई अचम्मका लाग्थे । अरु तिरका भन्दा अग्ला र राम्रा घर त्यस टोलमा थिए । शायद क्यारेम बोर्ड मैले त्यहीँ देखेको थिएँ । यही अचम्मको भावनाले मनमा अत्यास ल्याएर होला त्यस टोलको पुछारमा रहेको जगरेटार  प्राथमिक विद्यालयमा एक कक्षामा भर्ना हुँदा म हरेक दिन रुन्थेँ रे । केही दिन जगरेटार स्कूल गएपछि पनि रुने बानीमा सुधार नआएपछि म उदयपुर गढीस्थित पञ्चावती माध्यमिक विद्यालयमा एक कक्षामा पढ्न गएँ । तर जगरेटारको प्राथमिक विद्यालयसँगको निकटता मेरो भाग्यमा बाँकी नै रहेछ । एसएलसी पास गरेपछि म पढ्न क्याम्पस गइन । मेरो थप अध्ययन बारेमा घरमा कुरा नै भएन । राजविराजको क्याम्पसमा गएर पढाउने खर्च घरले धान्न नसक्ने कुरामा म ढुक्क थिएँ । मैले बुवालाई म पढ्न जान्छु भन्नसम्म पनि सकिन । घरमा रुपियाँपैसा राख्ने ट्याङ्काको साँचो मैले पनि चलाउन थालिसकेको थिएँ र त्यसमा के कति छ भन्ने मलाई थाहा थियो । बुवा बिरामी पर्न थाल्नु भएको थियो

मेरा हाकिम: बलराम कापर

गोजीमा करिब दुई सय रुपैयाँ, झोलामा एकसरो फेर्ने कपडा र आइ.ए.मा ब्याक बांकी रहेको ब्राइटर इंलिसको किताब हालेर काठमाडौ बसपार्कबाट सत्र रुपैंयाको टिकट काटेर म सिन्धुपाल्चोकको सदरमुकाम चौतारा पुगेको थिएँ, जागिर खान । त्रिचालीस सालको भदौरे झरीको समय थियो त्यो । साउनमा लोक सेवा आयोगको अन्तर्वार्ता दिएर काठमाडौबाट उदयपुर (घर) फर्केपछि फेरि भदौमा काठमाडौ जाँदा मनमा कौतूहल थियो । अन्तर्वातामा असफल भएर पुन: शिक्षकको जागिरमा रसुवा पुग्नुुपर्ने हो कि लोक सेवा आयोगको परीक्षा पास गरेर खरिदार वा सहलेखापाल हुन पाइने हो ? काठमाडौ पुग्दा खुशीको समाचार पाएँ, म सहलेखापाल भइसकेको थिएँ । गृह मन्त्रालयमा पोष्टिङ भएको थियो । गृह मन्त्रालय गएर बुझ्दा जिल्ला कार्यालय, सिन्धुपाल्चोकमा नियुक्ति लिन जानुपर्ने रहेछ । अहिले जिल्ला प्रशासन कार्यालय भनिने सिडिओ अफिसलाई त्यतिबेला जिल्ला कार्यालय भनिन्थ्यो । यसरी गृह मन्त्रालयबाट सिफारिस लिएर म सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको सदरमुकाम चौतारातर्फ लागेको थिएँ । पञ्चायतकालमा प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई शासन सत्ताको साक्षात प्रतिविम्ब मानिन्थ्यो । सर्वसाधारण जनमानस त्यो नाम र पद सुन्दै काहालिन्थ्यो । मैले पनि त्यतिन्जेलसम्म दुई पटक प्रजिअको मुख देखेको थिएँ, एक पटक एसएलसीमा र अर्को पटक नागरिकताको प्रमाणपत्र बनाउँदा । दुबै पटक म भयाक्रान्त भएको थिएँ । सिडिओको रोब नै अर्कै । समयले मलाई त्यस्तै प्रजिअको मातहतमा जागिर खाने बनायो । जागिरे भइसक्दा पनि त्यो डर र धक व्यवस्थापन गर्न मेरो कलिलो मनलाई गाह्रो